Giữa cái hối hả của những chuyến xe chở đào, quất ngược xuôi đón Tết, người ta nhận ra một sự khác biệt lạ lùng tại các ngã tư Hà Nội năm nay. Không còn tiếng còi gắt gỏng, vắng bóng những cánh tay vẫy vùng trong khói bụi, nhưng dòng người vẫn dừng lại ngay ngắn. Một trật tự mới đang được thiết lập bởi 1.900 "vị chỉ huy" thầm lặng.
Những ngày cận Tết. Đường phố Hà Nội như nêm cối. Những cành đào phai rung rinh trên yên xe máy, những chậu quất trĩu quả trên xe ba gác, tất cả đều đang hối hả tìm đường về nhà. Thông thường, đây là thời điểm "ác mộng" của giao thông Thủ đô, khi ranh giới giữa đèn xanh và đèn đỏ thường bị xóa nhòa bởi tâm lý "nhanh một chút để kịp Tết".
Nhưng năm nay, tại ngã tư Phạm Văn Bạch hay những nút giao trọng điểm ở Cầu Giấy, Tp Hà Nội và hàng chục tuyến phố, nút giao trung tâm, một kịch bản khác đang diễn ra.
Giữa dòng xe đông nghẹt, người ta thấy một sự tĩnh lặng đáng ngạc nhiên. Vắng bóng Cảnh sát giao thông (CSGT) đứng bục, nhưng hàng dài xe máy vẫn kiên nhẫn dừng sau vạch sơn trắng. Không ai bảo ai, những cú tạt đầu hay cố vượt vài giây đèn vàng bỗng nhiên thưa thớt hẳn.
Sự hiện diện của hệ thống gần 1.900 camera AI từ ngày 10/12/2025 đã thay đổi không khí của những ngày giáp Tết này. Nó không ồn ào nhưng tạo ra một áp lực vô hình đủ lớn để người ta chùng tay ga lại, chậm hơn một chút nhưng an toàn hơn.
Chính cái "áp lực vô hình" ấy đã tạo nên sự thay đổi. Hơn cả việc giải quyết ùn tắc, 1.900 "mắt thần" đang âm thầm giúp cho nhiều người tham gia giao thông có ý thức về kỷ luật mà bấy lâu nay đôi khi họ lãng quên trong sự vội vã.
Hệ thống tập trung xử lý 28 nhóm hành vi - những thói quen xấu xí đã tồn tại nhiều năm: vượt đèn đỏ, không đội mũ, lấn làn, dùng điện thoại... Không có sự du di, không có nể nang ngày Tết, camera ghi lại tất cả.
Trung tá Đào Việt Long, Phó trưởng phòng CSGT công an Tp Hà Nội nhận định: "Qua theo dõi, chúng tôi nhận thấy tâm lý người dân đã chuyển biến tích cực. Nếu trước đây một bộ phận người dân chỉ 'ngại' khi thấy bóng dáng Cảnh sát giao thông, thì nay họ đã tự giác hơn vì biết có hệ thống AI giám sát 24/7."
Sự thay đổi này không chỉ nằm ở những tờ biên lai phạt nguội gửi về tận nhà. Nó nằm ở việc người ta bắt đầu hình thành phản xạ tự nhiên: Dừng lại khi đèn đỏ, đi đúng làn đường ngay cả khi đường vắng.
Bên cạnh sự nghiêm khắc, công nghệ cũng thể hiện tính nhân văn giữa đời thường. Đó là khi hệ thống hỗ trợ tìm người già đi lạc tại Thanh Xuân, hay mở đường cho xe cấp cứu chở sản phụ. Khi đó, AI không còn là cỗ máy lạnh lùng, mà trở thành người trợ lý đắc lực cho sự bình yên của thành phố.
Nếu như camera giám sát tạo ra ý thức, thì hệ thống đèn tín hiệu thông minh lại là chìa khóa giải bài toán lưu thông. Hà Nội những ngày cận Tết lưu lượng phương tiện tại các vành đai tăng đột biến 14-16 lần. Nếu là trước đây, những cột đèn đếm ngược cố định có thể trở thành tác nhân gây ức chế, nhưng nay công nghệ đã can thiệp vào từng nhịp thở của phố phường.
Trung tá Đào Việt Long - Phó trưởng phòng CSGT Công an TP Hà Nội, người nắm rõ nhất "sức khỏe" của mạng lưới giao thông này, chia sẻ về sự thay đổi trong tư duy vận hành:
Hệ thống đèn tín hiệu giờ đây biết "tư duy". Nó không đếm số một cách vô cảm nữa. Trung tá Long dẫn chứng: "Tại một ngã tư, nếu dòng xe hướng này tăng 30%, đèn xanh sẽ tự động nới thêm 15-20% thời lượng để giải phóng xe".
Nhờ sự linh hoạt "thời gian thực" (real-time) này, dù áp lực giao thông đè nặng lên hạ tầng những ngày cuối năm, nhưng các con số thống kê lại cho thấy một điều đáng mừng: Tốc độ lưu thông tại 195 nút giao có camera AI đã tăng từ 4% đến 11%, có nơi tới 18%.
Câu chuyện về "Làn sóng xanh" trên phố Huế - Hàng Bài là một ví dụ điển hình cho thấy công nghệ đã "làm mềm" dòng chảy giao thông như thế nào.
Câu chuyện không chỉ dừng lại ở lòng đường. "Điểm nghẽn" trật tự đô thị cũng đang được tháo gỡ nhờ dữ liệu AI cung cấp.
Những quyết định như thông ngõ 15 Ngọc Hồi để giảm tải cho đường Giải Phóng không đến từ cảm tính, mà đến từ những biểu đồ phân tích lưu lượng chính xác. 6/51 điểm đen ùn tắc được giải quyết là những "món quà" thiết thực nhất cho người dân Thủ đô trước thềm năm mới.
Ngày cuối cùng của năm cũ (âm lịch 2025) sắp đến, dòng người rồi sẽ thưa dần để trở về sum họp. Nhưng những chiếc camera trên cao vẫn sẽ không ngủ, vẫn lặng lẽ chớp tắt những tín hiệu xanh đỏ theo nhịp điệu riêng của nó.
Gần chục triệu người dân ở thủ đô vui mừng vì tai nạn giảm sâu cả 3 tiêu chí, vì đường thông hè thoáng hơn. Nhưng nhìn vào dòng người đang dừng ngay ngắn trước vạch sơn kia, có lẽ mỗi người sẽ tự đặt cho mình một câu hỏi:
Công nghệ, suy cho cùng, chỉ là tấm gương phản chiếu hành vi của con người. Camera AI có thể giúp Hà Nội trật tự hơn, văn minh hơn trong mắt nhìn, nhưng để sự văn minh ấy trở thành cốt cách, thành hơi thở tự nhiên của một đô thị hiện đại, thì có lẽ, chúng ta cần nhiều hơn là nỗi sợ hãi trước những ống kính vô tri.
