Chiều đón con gái tan học ở trường mầm non, tôi vô tình nghe thấy một số phụ huynh xung quanh đang hào hứng khoe những “bí quyết nuôi dạy con” của mình:
“Con trai tôi không nghe lời, chỉ cần nói thêm câu ‘khóc nữa là công an bắt’ là thằng bé ngoan ngay.”
“Con gái tôi lười ăn, chỉ cần bảo ‘ăn hết miếng này mẹ mua đồ chơi cho’ là nó ăn ngon lành liền.”
Những phụ huynh ấy nói với vẻ đắc ý, người xung quanh còn hưởng ứng: “Để lần sau tôi cũng thử cách này xem sao.”
Cùng là cha mẹ với nhau, nhưng nghe những câu chuyện ấy, trong lòng tôi lại thấy buồn vô cùng.
Những kiểu nuôi dạy con bằng “chiêu trò” tưởng chừng mang lại hiệu quả tức thì ấy, thực chất đều khoác áo “vì tốt cho con”, nhưng bên trong lại là sự thao túng tinh thần trẻ nhỏ. Ngắn hạn, có thể khiến con nghe lời; dài hạn, nó chỉ bào mòn niềm tin giữa cha mẹ và con cái… thậm chí còn có thể làm lệch lạc hệ giá trị của trẻ.
Cha mẹ thực sự thông minh đều hiểu: nuôi dạy con chưa bao giờ cần đến thủ đoạn hay mánh khóe. Bởi mối quan hệ cha mẹ – con cái là mối quan hệ thân thiết nhất trên đời. Muốn nuôi dưỡng một đứa trẻ có cảm giác an toàn, biết điều và ngoan ngoãn, chỉ có thể dựa vào sự chân thành và tôn trọng bình đẳng.
Những “chiêu trò” quen thuộc, đừng dùng lên con trẻ nữa
Cái gọi là dạy bảo mà nhiều phụ huynh hay nhắc đến, thực chất là việc dùng lừa dối, đe dọa, dụ dỗ để kiểm soát hành vi của con. Cách này còn gây tổn thương cho trẻ nhiều hơn cả việc phê bình thẳng thắn.
1. Kiểu dọa nạt
Phổ biến nhất là kiểu dọa nạt. Khi con khóc lóc hay nghịch ngợm, nhiều cha mẹ thường nói: “Kẻ xấu bắt bây giờ”, “Bác sĩ đến tiêm cho con đấy”… Dùng nỗi sợ để buộc con thỏa hiệp, nhưng lại quên rằng chính những chiêu này sẽ từng chút một phá hủy cảm giác an toàn của trẻ, khiến các em luôn cảnh giác với thế giới xung quanh, thậm chí để lại bóng đen tâm lý lâu dài.
2. Kiểu dụ dỗ bằng lợi ích
Kiểu dụ dỗ bằng lợi ích cũng rất thường gặp. Cha mẹ dùng vật chất hay lời hứa để đổi lấy sự nghe lời: “Được điểm cao sẽ mua giày xịn”, “Ngoan sẽ cho đi khu vui chơi”… Nhưng nhiều lời hứa buột miệng ấy lại nhanh chóng bị quên lãng, biến niềm tin giữa cha mẹ và con cái thành một cuộc giao dịch. Lâu dần, trẻ sẽ trở nên thực dụng: không có lợi thì không làm.
3. Kiểu trói buộc cảm xúc
Một kiểu khác là trói buộc cảm xúc: “Mẹ vì con mà hy sinh bao nhiêu”, “Con không nghe lời là bố buồn lắm”… Nhiều cha mẹ vô thức chuyển áp lực cảm xúc của mình sang con, bắt trẻ phải chịu trách nhiệm cho tâm trạng của người lớn. Dần dần, trẻ dễ hình thành kiểu tính cách luôn cố làm hài lòng người khác và đánh mất chính mình.
Tạm biệt chiêu trò, chân thành mới là cách nuôi con đúng đắn
Nếu thực sự yêu con, cha mẹ nên học cách chân thành hơn, cất đi những “chiêu” tưởng chừng hiệu quả ấy.
Từ bỏ chiêu trò không có nghĩa là buông lỏng hay mặc kệ, mà là từ bỏ ám ảnh kiểm soát. Nuôi dạy con ở “đẳng cấp cao” chưa bao giờ cần những kỹ thuật phức tạp – chỉ cần dùng tấm lòng để đổi lấy tấm lòng.
1. Dùng giao tiếp thẳng thắn thay cho lừa dối và dọa nạt
Khi con nghịch ngợm hay mắc lỗi, đừng dùng chiêu hù dọa hay dụ dỗ, càng không nên đẩy con về phía đối lập với mình.
Cách đúng là nói rõ đạo lý và hậu quả. Ví dụ, khi con không muốn đi ngủ, hãy nói thẳng: “Ngủ sớm thì mai mới có sức chơi, không ngủ sẽ mệt và buồn ngủ cả ngày.” Một câu nói đơn giản, giúp trẻ hiểu hệ quả thực tế, thường hiệu quả hơn nhiều so với đe dọa.
Dĩ nhiên, sự thẳng thắn đòi hỏi nhiều kiên nhẫn. Ban đầu trẻ có thể chưa hợp tác vì chưa hiểu hết dụng ý của cha mẹ. Lúc này, cha mẹ cần kiên trì, trao đổi nhiều lần, để trẻ dần hiểu ranh giới và xây dựng niềm tin.
2. Dùng sự tôn trọng và thấu hiểu thay cho trói buộc cảm xúc
Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, cha mẹ cũng không nên áp đặt nhu cầu hay cảm xúc của mình lên con, mà cần học cách đặt mình vào vị trí của trẻ.
Khi con không muốn chia sẻ đồ chơi, đừng vội cho rằng con ích kỷ, càng không nên ép buộc. Cách làm khôn ngoan là thừa nhận cảm xúc của con, bởi đồ chơi là tài sản riêng của trẻ, việc có chia sẻ hay không là quyền của các em.
Tôn trọng con là điều cha mẹ cần học đầu tiên. Điều này không phải là nuông chiều. Chỉ khi được tôn trọng đủ đầy, trẻ mới cảm nhận được tình yêu và sự bao dung, từ đó có nền tảng vững vàng để tự tin và dũng cảm hơn trong tương lai.
3. Dùng lời nói đi đôi với việc làm thay cho những lời hứa tùy tiện
Cha mẹ chỉ khi giữ lời hứa mới có thể dạy con biết nói được – làm được, sống có chữ tín.
Những lời đã hứa, cha mẹ cần cố gắng thực hiện đúng. Nếu vì lý do khách quan không thể làm được, hãy thẳng thắn giải thích và chân thành xin lỗi con, thay vì cho qua. Trẻ có thể buồn, nhưng nếu thái độ của cha mẹ đủ chân thành, các em sẽ hiểu.
Việc cha mẹ giữ chữ tín chính là tấm gương tốt nhất cho con, giúp trẻ học được sự trung thực và trách nhiệm – những phẩm chất vô cùng quan trọng cho các mối quan hệ sau này. Nói cách khác, một đứa trẻ sống đủ chân thành và biết giữ lời hứa sẽ có nhiều cơ hội hơn trong cuộc đời.
Lời kết
Những “chiêu nuôi dạy con hiệu quả” sớm muộn gì cũng sẽ bị thời gian vạch trần, và cái giá phải trả trong quá trình ấy chính là thứ quý giá nhất: niềm tin giữa cha mẹ và con cái. Vì vậy, thay vì tính toán hay phô diễn kỹ thuật, cha mẹ chỉ cần dành cho con sự chân thành và tôn trọng là đủ.