"Họ thấy Việt Nam như chưa từng thấy"

Cách đây ít lâu, người viết có dịp trò chuyện với nhiếp ảnh gia (NAG) Trần Tuấn Việt, một trong những nhiếp ảnh gia góp phần quan trọng thúc đẩy quảng bá thiên nhiên - con người - văn hóa Việt Nam ra toàn thế giới.

Năm 2025, du lịch Việt Nam đã đạt mốc son rực rỡ - doanh thu chưa từng có, hơn 1 triệu tỉ đồng. Đầu xuân mới, thời điểm mà ngày càng nhiều người có xu hướng du lịch Tết, chúng tôi đăng tải một số nội dung từ cuộc trò chuyện này. Vừa để nhìn ngắm lại một số bức ảnh đã thành “kinh điển” trong mắt du khách, vừa để bày tỏ một số góc nhìn của Trần Tuấn Việt về phát triển du lịch Việt Nam.

Ngôi làng của hương thơm, trăm tuổi vẫn vươn mình

Làng cổ Quảng Phú Cầu (xã Ứng Thiên, Hà Nội) nổi tiếng với nghề làm hương truyền thống. Ít ai biết làng nghề nên thơ này từng rất thưa người ghé qua, dù nằm cách trung tâm Hà Nội chỉ khoảng 30km. Nhưng nay, ngôi làng cổ kính trăm năm tuổi này giờ đây tấp nập, khách du lịch đến đây được đắm chìm trong sắc màu và văn hóa, được chứng kiến các công đoạn để tạo ra những nén hương - vật phẩm máu thịt trong tâm thức người Việt. Sự chuyển mình này được xác nhận rõ ràng: "chỉ" nhờ 1 bức ảnh, tác giả: Trần Tuấn Việt.

NAG Trần Tuấn Việt: Ngày trước ít người đến làng hương này lắm. Lúc tôi đến chụp, nhiều người ở đó còn ngăn cản. Họ thấy mình đem một chiếc máy ảnh rất là to, nên rất ngại. Tôi giải thích với họ đây là ảnh nghệ thuật, còn mình thì đang theo đuổi mảng ảnh làng nghề truyền thống, văn hóa.

Tôi chụp được khoảng gần 200 bức và chọn được một bức đẹp nhất để đăng tải đến cộng đồng National Geographic. Về sau, ban biên tập đăng lên tạp chí, nhờ đó mọi người biết đến tôi nhiều hơn. Với tôi, sự kiện này có thể nói là “chấn động”, bùng nổ, các trang báo, đài truyền hình tìm đến. Bạn tưởng tượng, lúc đấy tôi chưa biết gì về truyền thông và được mời lên VTV1 vào khung giờ 17-18:00 chiều. Trước khi bắt đầu, tôi được đọc kịch bản, một chị biên tập mới nhắc là “em ơi, em nói cẩn thận bởi vì đây là phát sóng trực tiếp”. Lúc đấy tôi không còn đủ bình tĩnh gì để nhớ được thứ mình định trả lời nữa.

Tôi chỉ nhớ ý chính VTV đăng tin lúc đó là: khoảnh khắc Việt Nam xuất hiện trên tạp chí toàn cầu. Thời điểm đó, tạp chí National Geographic in hàng triệu ấn phẩm, với hơn 40 thứ tiếng trên toàn thế giới. Đó là một trong những tạp chí rất lớn và rất rất lâu đời, đã có mặt hơn 100 năm. Có ảnh được tạp chí ấy đăng tải là ước mơ của rất là nhiều nhiếp ảnh gia trên toàn thế giới.

NAG Trần Tuấn Việt: Với tôi, “Làm hương” là bức ảnh có nhiều ý nghĩa. Thứ nhất, nó là tác phẩm mang về nhiều tiền nhất, riêng tiền bản quyền bán cho tạp chí National Geographic phải hơn 100 triệu đồng. Thứ hai, nó giúp tôi đoạt giải thưởng ảnh du lịch của tạp chí Smithsonian của Hoa Kỳ.

Thứ ba, bức ảnh “Làm hương” tạo nên sự thay đổi cho làng nghề Quảng Phú Cầu. Làng hương chuyển thành một địa điểm mà được check in rất nhiều. Thậm chí bây giờ người ta còn tạo các tour du lịch đến với làng nghề đó.

Làn sóng này tạo nên một dấu ấn tích cực, những người thợ ở đó có thêm thu nhập. Ngày trước họ chỉ làm hương để bán thôi. Nhưng sau này, họ tạo ra được một sản phẩm du lịch. Từ những xưởng làm hương lụp xụp, bây giờ làng hương đã rất khang trang. Ông chủ nhà (nơi tôi chụp ảnh này) còn xây được ngôi nhà mấy tầng to đùng!

NAG Trần Tuấn Việt: Sau thời điểm đó khoảng mấy tháng, khi ảnh được đăng lên tạp chí, tôi có quay lại và tìm cô nhân vật ở trong ảnh. Thú thực, tôi không nhớ chính xác diện mạo của cô. Lúc chụp thì cô ấy đổi nón, mặt đeo khẩu trang. Qua hỏi thăm, tôi mới tìm lại và tặng cô ấy một bức ảnh in cùng một chút tiền cảm ơn, chia sẻ nhuận ảnh. Từ đó, năm nào tôi cũng về.

Những năm gần đây, tôi mở công ty về du lịch nhiếp ảnh. Khoảng 1 tháng tôi dẫn khách về để để họ tìm hiểu làng nghề, chụp ảnh và lan tỏa đến nhiều người khác. Tôi đặt tên công ty là Vietnam Photo tours, nghĩa là: công ty du lịch nhiếp ảnh Việt Nam.

Tôi quan niệm đây cũng là một cách để giới thiệu về những thắng cảnh về những đẹp của đất nước mình. Một mình tôi chụp thì chỉ có thể lan tỏa được một phần, nhưng nếu 10 người chụp thì câu chuyện sẽ khác.

NAG Trần Tuấn Việt: Dữ liệu của tôi hiện có hơn 1 triệu file ảnh. Trong vòng 18 năm, tôi chụp được từng đấy. Từ hơn 1 triệu tấm đó, đến bây giờ có 3 bức ảnh có ý nghĩa lớn nhất với tôi. Tôi xăm 3 hình ảnh đấy lên tay mình. Sau tấm đầu tiên là “Làm hương”, thứ hai là tấm “Thiên nga” - tác phẩm giúp tôi lần đầu tiên giành được HCV ảnh nghệ thuật Việt Nam.

Tấm ảnh thứ ba là “Phật tử cầu nguyện”, chụp đêm hoa đăng ở chùa chùa Guột. Đó là tôi để cover ở Facebook, ghi lại cảnh các Phật tử chắp tay cầu nguyện.

Đấy là thời có dịch Covid-19, bức ảnh được lan truyền rất nhanh. Ở cộng đồng nhiếp ảnh của National Geographic, một năm họ có đến 1,2 triệu bức ảnh được chia sẻ. Bức ảnh của tôi được chọn trong số 1,2 triệu để vào top 70 bức đẹp nhất năm. Tôi coi tác phẩm “Phật tử cầu nguyện” là thành tựu vì chứa đựng câu chuyện văn hóa, về đêm hoa đăng, về Phật giáo… Đó là một điều khiến tôi tâm đắc.

NAG Trần Tuấn Việt: Tôi ít khi theo trend, thay vào đó, tôi cố gắng tìm sự độc đáo. Tôi không chụp những thứ người khác thích, mà là để thỏa mãn bản thân. Trùng hợp là người nước ngoài lại thích điều đó.

Có lẽ tôi là một trong những người chụp ảnh dùng Instagram sớm ở Việt Nam. Tôi cố gắng tìm hiểu những câu chuyện đời sống Việt Nam để cho người nước ngoài thấy sự độc đáo thấy, thú vị ở đó. Có lẽ, đấy là điểm khác biệt?

Với ảnh "Phật tử cầu nguyện", tôi nghĩ có thể chưa một ai chụp kiểu đó bao giờ. Mọi người thường chụp từ sau lưng lại. Tôi chọn vị trí mà đến lúc mọi người đi về hết rồi thì tôi leo lên trên, để chụp từ trước. Và không ai có khoảnh khắc đấy cả. Sau khoảng 1 - 2 năm thì mọi người mới bắt đầu khai thác góc máy kiểu này. Làm sao để tự mình cảm thấy mới mẻ, những tác phẩm mà mình chụp tạo ra câu chuyện.

NAG Trần Tuấn Việt: Nếu để gọi tên ra một chủ đề xuyên suốt như bạn nói, thì tôi nghĩ đấy chỉ là: vẻ đẹp Việt Nam. Vẻ đẹp về đất nước, con người, cảnh vật, thiên nhiên, văn hóa, rất nhiều thứ… Năm 2018, phóng viên TTXVN viết bài tiếng Anh với tiêu đề “Bringing Vietnam to the world: one photo at a time”. Từ đó, mọi người hay gọi tôi là "người đưa vẻ đẹp Việt Nam ra thế giới".

Và tôi tự hào về điều ấy. Tôi tự hào vì đưa được những bức ảnh kể về đất nước, văn hóa, cả những hành trình trải dài khắp Tổ quốc. Từ Cầu Vàng cho đến núi Bà Đen, cảnh quan thiên nhiên, những niềm tự hào của đất nước mình được chia sẻ bằng những bức ảnh. Tôi nghĩ mình cũng góp một dấu ấn nhỏ bé, để giới thiệu hình ảnh của quê hương.