Lễ cúng ông Công ông Táo diễn ra vào ngày 23 tháng Chạp hằng năm, là một trong những nghi lễ quan trọng mở đầu cho chuỗi sinh hoạt tâm linh dịp cuối năm của người Việt. Theo quan niệm dân gian, đây là thời điểm Táo Quân rời nhân gian, lên chầu Ngọc Hoàng để báo cáo mọi việc lớn nhỏ trong gia đình suốt một năm qua. Chính vì vậy, việc chuẩn bị mâm lễ và tiến hành cúng bái cần sự chỉn chu, đúng thời điểm, tránh những sai sót không đáng có. Dưới đây là 5 điều được nhiều người lưu ý nên tránh khi cúng ông Công ông Táo.
1. Không nên cúng sau 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp
Theo quan niệm dân gian, giờ Ngọ (khoảng từ 11 giờ đến 13 giờ) là thời điểm Táo Quân bắt đầu lên chầu trời. Vì vậy, thời gian cúng phù hợp nhất là trước 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp. Việc cúng muộn hơn không phải là điều cấm kỵ tuyệt đối, nhưng được cho là không còn đúng "thời điểm đẹp", lễ tiễn Táo Quân vì thế cũng kém phần trọn vẹn về mặt ý nghĩa.
Trong thực tế, nhiều gia đình bận rộn có thể cúng sớm từ tối ngày 22 tháng Chạp hoặc sáng sớm ngày 23. Điều quan trọng không nằm ở sự cầu kỳ mà là sự thành tâm, chuẩn bị chu đáo và thực hiện nghi lễ trong tâm thế trang nghiêm, tôn trọng truyền thống.
2. Không đặt mâm cúng dưới bếp
Một sai lầm khá phổ biến là đặt mâm cúng ông Công ông Táo ngay dưới bếp nấu. Dù Táo Quân gắn liền với gian bếp, nhưng theo quan niệm thờ cúng, bếp là nơi sinh hoạt, nấu nướng, dễ vướng khói lửa, dầu mỡ và không đủ sự trang nghiêm cần thiết cho việc hành lễ.
Thông thường, mâm cúng nên được đặt trên bàn thờ chính của gia đình hoặc một bàn thờ riêng sạch sẽ, cao ráo. Trong một số trường hợp, có thể đặt mâm cúng ở bàn nhỏ gần khu vực bếp nhưng cần đảm bảo gọn gàng, sạch sẽ, tránh đặt trực tiếp dưới bếp nấu.
3. Không cầu xin tài lộc, tiền bạc trong lễ cúng
Ý nghĩa cốt lõi của lễ cúng ông Công ông Táo là tiễn các vị thần bếp về trời, bày tỏ lòng biết ơn vì đã phù hộ cho gia đình được ấm êm, đủ đầy trong suốt một năm. Vì vậy, nhiều quan niệm cho rằng không nên biến lễ cúng này thành dịp cầu xin tài lộc, tiền bạc hay danh lợi.
Thay vào đó, lời khấn nên hướng đến sự bình an, thuận hòa, mong gia đạo yên ổn, các thành viên khỏe mạnh, sang năm mới mọi việc hanh thông. Sự giản dị và đúng trọng tâm trong lời khấn được cho là phù hợp hơn với tinh thần của nghi lễ truyền thống này.
4. Không ném cá chép từ trên cao xuống nước
Cá chép được xem là phương tiện để Táo Quân lên trời, vì vậy việc thả cá chép sau lễ cúng mang ý nghĩa tiễn đưa, thể hiện lòng thành kính. Tuy nhiên, một điều cần tránh là ném cá chép từ trên cao xuống ao hồ, sông suối.
Hành động này không chỉ khiến cá dễ bị thương hoặc chết ngay sau khi thả, mà còn đi ngược lại ý nghĩa nhân văn của nghi lễ. Khi thả cá, nên nhẹ nhàng đặt cá xuống nước, chọn nơi sạch sẽ, tránh thả ở khu vực ô nhiễm hoặc có dòng chảy xiết. Đây cũng là cách thể hiện sự tôn trọng đối với sinh linh và giữ gìn nét đẹp văn hóa.
5. Không cần chuẩn bị mâm cúng quá cầu kỳ, phô trương
Nhiều gia đình có tâm lý "cúng càng lớn càng tốt", dẫn đến việc chuẩn bị mâm lễ quá nhiều món, tốn kém và áp lực. Thực tế, lễ cúng ông Công ông Táo không đặt nặng hình thức. Một mâm cúng đơn giản với hương hoa, nước sạch, trầu cau, bánh trái và cá chép là đã đủ đầy về mặt nghi lễ.
Quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm và ý thức gìn giữ phong tục. Việc cúng bái nên xuất phát từ lòng kính trọng và mong muốn hướng đến những giá trị tốt đẹp, thay vì chạy theo hình thức hay so sánh mâm lễ giữa các gia đình.
Cúng ông Công ông Táo là một nghi lễ mang đậm giá trị văn hóa và tinh thần. Tránh những điều không phù hợp sẽ giúp lễ cúng diễn ra trọn vẹn hơn, giữ được ý nghĩa nguyên bản và cũng là cách để mỗi gia đình khép lại năm cũ một cách nhẹ nhàng, chuẩn bị đón năm mới trong tâm thế an yên.
Tổng hợp