Vấn đề không nằm ở việc có mua vàng hay không. Vấn đề nằm ở cách chúng ta ra quyết định trong một ngày dễ bị cảm xúc chi phối.
Dưới đây là 5 sai lầm phổ biến khiến tài chính đầu năm dễ "chao đảo" mà nhiều người không nhận ra.
1. Chi quá tay vì sợ "mất lộc"
Tâm lý "mỗi năm chỉ có một lần" khiến nhiều người sẵn sàng chi vượt khả năng thực tế.
- Lương tháng chưa về
- Thưởng Tết đã tiêu gần hết
- Quỹ dự phòng chưa đủ
Nhưng vẫn cố mua 2–3 chỉ vàng thay vì 1 chỉ như kế hoạch ban đầu.
Hệ quả là sau đó phải co kéo chi tiêu cả tháng Giêng, thậm chí rút tiết kiệm hoặc quẹt thẻ tín dụng để bù vào.
Ngày vía Thần Tài đáng lẽ là khởi đầu thuận lợi, nhưng nếu chi vượt ngân sách, nó lại trở thành điểm mở đầu cho chuỗi áp lực tài chính.
2. Vay tiền mua vàng cho "đúng ngày"
Một trong những quyết định rủi ro nhất là vay tiền để mua vàng vì sợ trễ giờ "đẹp".
Có người mượn bạn bè. Có người dùng thẻ tín dụng. Có người vay tiêu dùng ngắn hạn.
Trong khi đó, vàng là tài sản dài hạn. Nếu phải trả lãi cho một khoản vay ngắn hạn chỉ để "mở lộc", thì bài toán tài chính đã lệch ngay từ đầu.
Tháng Giêng vì thế không còn nhẹ nhàng, mà bắt đầu bằng áp lực trả nợ.
3. Không kiểm kê lại tài chính trước khi mua
Nhiều người mua vàng theo thói quen nhưng không biết:
- Mình đang có bao nhiêu tiền mặt?
- Quỹ khẩn cấp đủ bao nhiêu tháng sinh hoạt?
- Tỷ lệ tiết kiệm hiện tại là bao nhiêu phần trăm thu nhập?
Nếu không nhìn tổng thể, việc mua thêm vàng có thể khiến tỷ lệ phân bổ tài sản mất cân đối.
Ví dụ: Quỹ dự phòng chỉ đủ 2 tháng chi tiêu nhưng lại ưu tiên mua vàng thêm. Khi có việc đột xuất trong tháng Giêng, buộc phải bán lại với giá không thuận lợi.
4. Mua vàng xong… thả lỏng kỷ luật chi tiêu
Một sai lầm tinh vi hơn là tâm lý "đầu năm đã mua vàng rồi, coi như đã làm việc tài chính nghiêm túc".
Sau đó:
- Chi tiêu ăn uống, du lịch, tụ họp nhiều hơn
- Không kiểm soát chi nhỏ lẻ
- Không trích tiền tiết kiệm định kỳ
Kết quả là hết tháng Giêng nhìn lại, tổng chi tiêu tăng 15–20% so với bình thường.
Một chỉ vàng không thể bù lại kỷ luật chi tiêu lỏng lẻo.
5. So sánh mình với người khác
Nhìn người khác khoe mua 3–5 chỉ vàng, nhiều người bắt đầu dao động.
"Nhà mình mua ít quá có bị… kém lộc không?" "Người ta mua nhiều thế, chắc năm nay phát lớn."
Tâm lý so sánh dễ đẩy quyết định tài chính sang hướng cảm tính. Nhưng thực tế, mỗi gia đình có mức thu nhập, mức nợ và mục tiêu khác nhau.
Vàng không phải cuộc đua. Tài chính càng không phải thứ để chứng minh với người ngoài.
Làm gì để tháng Giêng không "chao đảo"?
Ngày vía Thần Tài có thể là một mốc tốt, nếu được sử dụng đúng cách.
Trước khi quyết định chi tiền, hãy tự hỏi 3 câu:
- Khoản chi này có nằm trong ngân sách đầu năm không?
- Sau khi mua, tôi vẫn còn đủ quỹ dự phòng tối thiểu 3–6 tháng chưa?
Quyết định này xuất phát từ kế hoạch hay từ cảm xúc?
Nếu câu trả lời rõ ràng và chủ động, việc mua vàng hoàn toàn không phải vấn đề.
Nhưng nếu quyết định được thúc đẩy bởi sợ hãi, áp lực hay so sánh, rất có thể tháng Giêng sẽ trở thành tháng "gồng mình".
Ngày vía Thần Tài không quyết định vận tiền cả năm. Thứ quyết định nằm ở 30 ngày sau đó: cách chúng ta chi tiêu, tiết kiệm và giữ kỷ luật.
Giữ được bình tĩnh trong một ngày náo nhiệt – đó mới là "lộc" thật sự của tài chính.