Ca nguy kịch do virus Nipah dùng thứ này trước khi phát bệnh: Nhiều người ăn kiêng ở Việt Nam quan tâm

Những ngày vừa qua, thông tin về dịch Nipah khởi phát từ Ấn Độ khiến dư luận đặc biệt quan tâm. Nhất là khi có trường hợp đặc biệt nguy kịch cho virus này. Cụ thể, ca bệnh là một điều dưỡng giới tính nữ, người Ấn Độ. Người bệnh khởi phát triệu chứng với sốt cao, đau đầu, sau đó nhanh chóng chuyển nặng, hiện nay vẫn đang điều trị hồi sức tích cực (ICU).

Trong báo cáo điều tra dịch tễ ban đầu, giới chức y tế cho biết người bệnh không có tiền sử đi lại xa, cũng không tiếp xúc với các ca bệnh đã được xác nhận trước đó. Tuy nhiên, quá trình truy vết hành vi sinh hoạt trước khi phát bệnh đã ghi nhận một chi tiết đáng chú ý: người này từng sử dụng nhựa chà là tươi (raw date palm sap) trong thời gian ngắn trước khi xuất hiện triệu chứng.

Theo thông tin từ WHO, việc ghi nhận thói quen tiêu thụ thực phẩm trước khi phát bệnh là bước bắt buộc trong điều tra Nipah, bởi virus này có thể lây từ động vật sang người thông qua thực phẩm bị nhiễm mầm bệnh. Các cơ quan y tế nhấn mạnh, đây mới chỉ là yếu tố dịch tễ được đưa vào diện xem xét, chưa phải kết luận về nguyên nhân trực tiếp gây nhiễm bệnh.

Nhựa chà là tươi – vì sao từng được WHO và CDC cảnh báo?

Nhựa chà là tươi là dịch ngọt được thu trực tiếp từ thân cây chà là, thường uống ngay sau khi thu hoạch và không qua xử lý nhiệt. Loại đồ uống này phổ biến tại một số khu vực Nam Á, đặc biệt vào mùa đông.

Theo CDC, trong nhiều đợt bùng phát Nipah trước đây tại Bangladesh và Ấn Độ, việc uống nhựa chà là tươi bị dơi ăn quả tiếp xúc đã được xác định là một trong những con đường lây truyền virus từ động vật sang người. Dơi – vật chủ tự nhiên của Nipah – có thể làm nhiễm virus vào nhựa cây thông qua nước bọt hoặc nước tiểu trong quá trình kiếm ăn ban đêm.

Trích thông tin từ WHO nêu rõ: “Nhiều ổ dịch Nipah tại Nam Á có liên quan đến việc tiêu thụ nhựa chà là tươi chưa qua xử lý, bị ô nhiễm bởi dơi ăn quả mang virus”. Chính vì vậy, trong các khuyến cáo phòng dịch, WHO và CDC đều khuyến nghị tránh sử dụng nhựa chà là tươi tại các khu vực có lưu hành virus Nipah, đặc biệt trong thời điểm bùng phát dịch.

Nhựa, mật chà là ở Việt Nam

Như đã nói ở trên, thứ được chuyên gia cảnh báo là nhựa từ chà là. Điều này khiến cộng đồng người ăn kiêng, ăn chay tại Việt Nam lo lắng. Bởi lẽ, đây là thứ có thể đánh giá là liên quan tới nhiều thực đơn ăn kiêng, "eat clean".

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh, cần phân biệt rõ các khái niệm khác nhau. Nhựa chà là tươi là sản phẩm uống sống, không qua đun nấu, chủ yếu tiêu thụ tại chỗ ở một số quốc gia Nam Á. Trong khi đó, ở Việt Nam, nhựa chà là khá hiếm, ít được sử dụng. Chủ yếu, mọi người sẽ sử dụng mật chà là.

Mật chà là được sử dụng để pha nước, làm sữa hạt, yến mạch hoặc bánh ăn kiêng. Đây là sản phẩm đã qua đun sôi, cô đặc và tiệt trùng, thường nhập khẩu từ Trung Đông hoặc Bắc Phi.

Theo WHO, virus Nipah không có khả năng tồn tại sau quá trình xử lý nhiệt, và đến nay chưa có bằng chứng khoa học nào cho thấy mật chà là đã qua chế biến công nghiệp là nguồn lây virus. Vì vậy, các sản phẩm mật chà là đóng chai không nằm trong nhóm thực phẩm bị cảnh báo trong các khuyến cáo phòng dịch Nipah hiện hành.

Bên cạnh nhựa và mật chà là, nhiều ý kiến cũng đặt câu hỏi về việc tiêu thụ quả chà là tươi hoặc chà là khô trong bối cảnh dịch bệnh. Theo các khuyến cáo hiện hành của WHO, quả chà là bản thân không phải là nguồn lây virus Nipah, nếu được thu hoạch, bảo quản và sử dụng đúng cách.

Tuy nhiên, WHO và CDC đều lưu ý rằng, tại các vùng có lưu hành virus Nipah, nguy cơ chỉ phát sinh khi trái cây bị động vật hoang dã – đặc biệt là dơi ăn quả – tiếp xúc trực tiếp. Những quả chà là có dấu hiệu bị gặm nhấm, có vết cắn, bị rơi xuống đất hoặc có phân, nước tiểu của động vật bám trên bề mặt không nên tiếp tục sử dụng, kể cả khi rửa sạch.