Khi được chẩn đoán tăng huyết áp, đa số người bệnh lập tức nghĩ đến việc cắt giảm muối. Điều này đúng nhưng chưa đủ. Thực tế, có những loại thực phẩm còn nguy hiểm với mạch máu hơn cả muối nếu tiêu thụ thường xuyên – đó là chất béo chuyển hóa và nhóm thực phẩm siêu chế biến giàu đường, chất béo xấu.
PGS.TS.BS Trần Văn Hòa (chuyên ngành Tim mạch) từng chia sẻ rằng: “Nhiều bệnh nhân chỉ chăm chăm giảm muối mà bỏ qua chất béo chuyển hóa và đường bổ sung. Trong khi đó, đây mới là yếu tố thúc đẩy xơ vữa động mạch nhanh chóng, làm mạch máu cứng lại và khiến việc kiểm soát huyết áp trở nên khó khăn hơn rất nhiều”.
Muối làm các tiểu động mạch bị co thắt, khiến máu khó lưu thông hơn và đẩy huyết áp lên
Không chỉ muối mới làm tăng huyết áp
Cao huyết áp kéo dài gây tổn thương tim, não, thận và hệ mạch máu. Khi áp lực máu liên tục tăng cao, thành mạch dày lên, mất đàn hồi, lâu dần dẫn đến xơ vữa động mạch – nền tảng của nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Muối khiến cơ thể giữ nước, tăng thể tích tuần hoàn và làm huyết áp tăng. Tuy nhiên, nếu chỉ giảm muối mà vẫn tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán hay đồ ngọt, nguy cơ tổn thương mạch máu vẫn âm thầm tiến triển.
Chất béo chuyển hóa - “kẻ phá hoại” thầm lặng
Chất béo chuyển hóa (trans fat) thường có trong bánh ngọt công nghiệp, bánh quy, snack, bơ thực vật, gà rán, khoai tây chiên và nhiều loại thức ăn nhanh. Loại chất béo này làm tăng cholesterol xấu (LDL) và giảm cholesterol tốt (HDL).
Hậu quả là các mảng bám hình thành trong lòng động mạch, khiến mạch máu hẹp và kém đàn hồi. Khi động mạch cứng lại, tim phải bơm mạnh hơn để đẩy máu đi khắp cơ thể, làm huyết áp tăng cao hơn.
Ngoài ra, trans fat còn kích hoạt phản ứng viêm trong cơ thể. Tình trạng viêm mạn tính kéo dài khiến lớp nội mạc mạch máu bị tổn thương, tăng nguy cơ vỡ mạch và biến chứng tim mạch.
Với người đã mắc cao huyết áp, điều này giống như “đổ thêm dầu vào lửa”.
Một số nghiên cứu cho rằng người tiêu thụ trên 10% năng lượng từ đường mỗi ngày có nguy cơ mắc cao huyết áp gấp 2 lần bình thường
Đường bổ sung - nguy hiểm không kém
Nhiều người nghĩ đường chỉ gây tăng cân hoặc tiểu đường. Nhưng thực tế, tiêu thụ nhiều đường, đặc biệt là từ nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp.
Khi lượng đường trong máu tăng cao thường xuyên, cơ thể dễ rơi vào tình trạng kháng insulin. Điều này làm rối loạn chuyển hóa, thúc đẩy viêm và làm thành mạch kém linh hoạt. Một số nghiên cứu cho thấy chế độ ăn nhiều đường có liên quan đến tăng huyết áp và tăng nguy cơ bệnh tim mạch.
Đặc biệt, đồ uống có đường còn góp phần làm tăng cân – một yếu tố nguy cơ lớn của tăng huyết áp.
“Bộ ba nguy hiểm” trong thức ăn nhanh
Thức ăn nhanh, đồ ăn mang về, pizza, gà rán, hamburger… thường chứa đồng thời nhiều muối, chất béo xấu và đường. Đây là sự kết hợp gây hại gấp nhiều lần.
Muối làm giữ nước và tăng áp lực máu. Chất béo xấu thúc đẩy xơ vữa động mạch. Đường làm rối loạn chuyển hóa và tăng viêm. Khi ba yếu tố này cùng tồn tại trong một bữa ăn, hệ tim mạch phải chịu áp lực lớn.
Việc tiêu thụ thường xuyên những thực phẩm này làm tăng đáng kể nguy cơ đột quỵ và nhồi máu cơ tim ở người cao huyết áp.
Thay vì thức ăn nhanh, người bệnh nên áp dụng chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, các loại hạt và cá béo (giàu Omega-3) để giúp giãn mạch và hạ huyết áp tự nhiên
Làm sao nhận diện “kẻ giết người” trên bàn ăn?
Trước hết, hãy tập thói quen đọc nhãn thực phẩm. Chú ý các cụm từ như “hydrogenated oil”, “partially hydrogenated” – dấu hiệu của chất béo chuyển hóa. Kiểm tra hàm lượng natri (muối) và đường trên mỗi khẩu phần.
Nên ưu tiên thực phẩm tươi, hạn chế đồ đóng gói, đồ hộp và thực phẩm siêu chế biến. Khi nấu ăn, giảm muối, hạn chế đường và thay thế bằng gia vị tự nhiên như tỏi, gừng, tiêu, chanh, rau thơm để tăng hương vị.
Hạn chế ăn ngoài và tự nấu ăn tại nhà giúp kiểm soát tốt hơn lượng dầu, muối và đường.
Nên ăn gì để bảo vệ mạch máu?
Rau xanh, trái cây ít ngọt như táo, lê, bưởi; ngũ cốc nguyên hạt; các loại đậu và hạt; cá béo giàu omega-3… đều có lợi cho tim mạch. Chất xơ giúp kiểm soát cholesterol và đường huyết, trong khi chất chống oxy hóa hỗ trợ bảo vệ thành mạch khỏi tổn thương.
Các loại thực phẩm tốt cho người bị tăng huyết áp
Các nghiên cứu cũng cho thấy chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải hoặc DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension) có thể giúp hạ huyết áp hiệu quả.
Giảm thực phẩm giàu chất béo chuyển hóa, hạn chế đường bổ sung và tránh thức ăn nhanh nhiều muối - đó là bước quan trọng để bảo vệ mạch máu. Đồng thời, duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục đều đặn và kiểm soát căng thẳng sẽ giúp huyết áp ổn định hơn.
Điều quan trọng là đừng chỉ “sợ muối”. Những chiếc bánh quy, ly nước ngọt hay phần gà rán tưởng chừng vô hại mới chính là yếu tố âm thầm bào mòn mạch máu mỗi ngày.
Nhận diện đúng “kẻ thù” trên bàn ăn và điều chỉnh kịp thời chính là chìa khóa để người cao huyết áp sống khỏe, giảm nguy cơ biến chứng và bảo vệ trái tim lâu dài.