Trong tâm thức của người Việt, đặc biệt là những gia đình làm ăn kinh doanh, ngày vía Thần Tài (mùng 10 tháng Giêng) giống như một khởi đầu linh thiêng, mang theo biết bao hy vọng về một năm mới tài lộc hanh thông, vạn sự như ý. Người ta chen chân nhau đi mua vàng từ mờ sáng, cẩn thận lau dọn bàn thờ, và đặc biệt chú trọng đến mâm cúng dâng lên vị thần cai quản tài lộc.
Thường thì chúng ta vẫn thấy trên mâm cúng có bộ tam sên gồm thịt heo quay, tôm luộc, trứng luộc, kèm theo cá lóc nướng trui mỡ màng. Thế nhưng, vài năm trở lại đây, xu hướng cúng chay lại lên ngôi, khiến không ít bà nội trợ hoang mang, tự hỏi liệu cúng đồ thanh đạm thì các Ngài có "chê" mà không ban lộc hay không.
Chuyện cúng bái vốn dĩ là chuyện của tâm linh, mà tâm linh thì không có đúng sai tuyệt đối, chỉ có sự phù hợp và cái tâm thành kính. Nếu bạn cũng đang đứng giữa ngã ba đường của mâm cúng chay và mặn, hãy cùng ngồi xuống, pha một ấm trà tĩnh tâm để chúng ta cùng bóc tách cội nguồn của tín ngưỡng này, từ đó chọn cho gia đình mình một mâm cúng vừa trọn vẹn ý nghĩa, vừa nhẹ nhàng thanh thản trong tâm hồn.
Nguồn gốc của tín ngưỡng và ý nghĩa thực sự của mâm cúng mặn
Để hiểu vì sao người ta hay cúng mặn trong ngày vía Thần Tài, chúng ta cần lật lại một chút về nguồn gốc dân gian của vị thần này. Truyền thuyết kể rằng Thần Tài khi rớt xuống trần gian đã từng phải lang thang xin ăn và món ngài vô tình được nếm thử lại là món heo quay, vịt quay thơm lừng béo ngậy, thế nên dân gian mới mặc định đó là món khoái khẩu của ngài.
Sự xuất hiện của "bộ tam sên" gồm thịt heo đại diện cho loài sống trên cạn, tôm hoặc cua đại diện cho loài sống dưới nước và trứng đại diện cho loài lông vũ bay trên trời thực chất là một cách biểu đạt sự trọn vẹn của tam tài Thiên - Địa - Nhân, thể hiện ước mong về một cuộc sống no đủ, sung túc và vạn vật sinh sôi nảy nở.
Người làm ăn kinh doanh tin rằng, một mâm cúng mặn mỡ màng, xôm tụ với con cá lóc nướng trui béo ngậy hay miếng heo quay da giòn rụm sẽ tượng trưng cho sự trù phú, "có thực mới vực được đạo", thần linh ăn ngon miệng thì mới vui vẻ phù hộ cho gia chủ buôn bán đắt hàng, lợi nhuận nhân đôi.
Chút xôi gấc đỏ tươi, đĩa thịt heo quay tươm tất dường như đã trở thành thói quen ăn sâu vào tiềm thức của nhiều thế hệ, tạo nên một không khí nhộn nhịp, rộn rã đặc trưng của ngày mùng 10 tháng Giêng mà nhìn vào đó, ai cũng thấy hừng hực khí thế làm giàu.
Sự trỗi dậy của mâm cúng chay - Thanh khiết từ tâm, lộc tự nhiên đến
Tuy nhiên, nếu bạn là một người nghiên cứu sâu về Đạo Phật hoặc đơn giản là yêu thích sự thanh tịnh trong đời sống tâm linh, bạn sẽ nhận ra một góc nhìn hoàn toàn khác về việc sát sinh và thờ cúng. Theo quan niệm tâm linh sâu sắc, các bậc bề trên hay các vị Thần Tiên đều là những bậc giác ngộ với lòng từ bi hỷ xả vô lượng, không bao giờ vì miếng ngon vật lạ hay vì việc con người dâng lên mạng sống của muôn loài mà ban phát tài lộc.
Việc giết mổ gà, lợn, tôm cá dẫu là để cúng bái ít nhiều cũng mang mầm mống của nghiệp sát, khiến không gian thờ tự mất đi sự thanh khiết tột cùng. Thay vào đó, một mâm cúng chay với hoa tươi rực rỡ, trái cây ngọt lành, xôi chè thanh mát không chỉ giảm bớt sự tất bật, mệt nhọc cho người phụ nữ trong ngày đầu năm mà còn gieo những hạt giống thiện lành, bình an vào chính ngôi nhà của mình.
Người ta cúng chay với niềm tin sâu sắc rằng, phước lộc không phải do cầu xin mâm cao cỗ đầy mà có, mà nó được tích lũy từ những hành động thiện lương, từ sự thanh sạch trong tư duy và từ cách chúng ta hạn chế việc tước đoạt sinh mạng của loài khác. Khi hương trầm tỏa lên từ một mâm cúng thuần chay thanh khiết, tâm hồn gia chủ cũng trở nên nhẹ nhõm, minh mẫn lạ thường, và chính cái "tâm tịnh" ấy mới là thứ phong thủy đỉnh cao nhất thu hút cát khí, giúp những quyết định kinh doanh trong năm được sáng suốt, hanh thông và bền vững hơn bao giờ hết.
Chay hay mặn không bằng "tâm thành": Lời giải cho bài toán tài lộc
Vậy rốt cuộc, cúng chay hay cúng mặn mới thực sự "được lộc" nhiều hơn? Câu trả lời chân thật nhất là: Lộc lá không đong đếm bằng mâm xôi con gà hay đĩa nấm xào chay, mà đong đếm bằng tấm lòng thành kính và sự nỗ lực không ngừng nghỉ của chính gia chủ trong công việc hàng ngày.
Nếu gia đình bạn có truyền thống cúng mặn từ đời ông bà, hãy cứ tự nhiên duy trì, nhưng cố gắng mua đồ chín sẵn thay vì tự tay sát sinh tại nhà để tránh sát khí uế tạp nơi thờ tự. Còn nếu bạn đang hướng tới lối sống tỉnh thức, muốn mâm cúng nhẹ nhàng, thanh tao, thì một mâm chay tươm tất với hoa quả tươi ngon, bánh trái ngọt ngào là sự lựa chọn vô cùng tuyệt vời và hoàn toàn không có chuyện bị Thần Tài "trách phạt" hay "giảm lộc".
Điều cốt lõi trong ngày vía Thần Tài không nằm ở việc bạn bày biện thứ gì lên bàn thờ, mà nằm ở việc bạn lau dọn ban thờ cẩn thận ra sao, thắp nén nhang với tâm thế bình hòa thế nào, và quan trọng nhất là bạn đối xử với khách hàng, đối tác của mình với sự chân thành, uy tín ra sao trong suốt cả một năm dài phía trước. Vũ trụ luôn vận hành theo luật nhân quả vô cùng công bằng, bạn gieo hạt mầm của sự tử tế, chăm chỉ và biết ơn chân thành trước các bậc thần linh, ắt hẳn trái ngọt tài lộc sẽ tự nhiên gõ cửa, bất kể mâm cúng năm ấy của bạn có vị mặn của thế gian hay vị thanh khiết của chốn bình yên trong tâm hồn.
(Thông tin mang tính chiêm nghiệm)