Mỗi ngày bạn uống nước, ăn hải sản, nêm thêm chút muối biển khi nấu ăn. Những việc quá đỗi bình thường ấy lại có thể âm thầm đưa vi nhựa vào cơ thể. Một tổng quan công bố năm 2023 trên tạp chí Foods tổng hợp dữ liệu nhiều quốc gia cho thấy nước đóng chai, trà và các sản phẩm chứa đường, động vật có vỏ và cá nhỏ, cùng muối biển là những nguồn vi nhựa phổ biến nhất trong chế độ ăn. Đến năm 2024, một nghiên cứu ước tính người trưởng thành có thể hấp thụ tới 1,5 triệu hạt vi nhựa mỗi ngày từ thực phẩm và nước uống.
Theo tổng quan hệ thống đăng trên Journal of Gastroenterology and Hepatology năm 2025, trong mẫu phân và mô đại tràng của người đã phát hiện phổ biến các loại vi nhựa như PET tức polyethylene terephthalate và PP tức polypropylene. Đáng chú ý, nồng độ vi nhựa ở bệnh nhân viêm loét đại tràng và ung thư đại trực tràng cao hơn rõ rệt so với nhóm khỏe mạnh.
Một bài tổng quan năm 2024 trên Frontiers in Cellular and Infection Microbiology cũng cảnh báo, vi nhựa tích tụ trong ruột có thể làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột, từ đó liên quan đến tình trạng viêm mạn tính và tăng nguy cơ bệnh mạn tính. Điều này cho thấy vấn đề vi nhựa không chỉ dừng ở câu chuyện môi trường, mà đã trở thành áp lực vô hình với sức khỏe đường ruột và toàn thân.
Nhóm nghiên cứu của Đại học California Los Angeles đăng trên Cureus năm 2025 đã tổng hợp các nghiên cứu tế bào và động vật, cho thấy vi nhựa như polystyrene có thể gây stress oxy hóa, làm tăng các cytokine viêm như IL-6 và TNF-α, đồng thời liên quan đến rối loạn chuyển hóa, độc tính thần kinh và nguy cơ tim mạch.
Trường Y tế Công cộng Harvard trong một bài bình luận trên JAMA năm 2025 đã xếp vi nhựa và nano nhựa vào nhóm nguy cơ môi trường mới nổi, cảnh báo chúng có thể làm tăng nguy cơ hội chứng chuyển hóa và khối u thông qua cơ chế viêm mạn tính và rối loạn nội tiết.
Về tim mạch, một nghiên cứu đăng trên New England Journal of Medicine năm 2024 và được STAT News đưa tin cho thấy vi nhựa được phát hiện trong mảng xơ vữa động mạch cảnh. Những người có vi nhựa trong mảng xơ vữa có nguy cơ cao hơn đáng kể bị nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc tử vong do tim mạch trong vòng ba năm tiếp theo. Dù chưa thể khẳng định vi nhựa là nguyên nhân trực tiếp, phát hiện này làm dấy lên lo ngại rằng khi hạt nhựa “mắc kẹt” trong mạch máu, rủi ro tim mạch có thể tăng lên rõ rệt.
7 điểm then chốt về vi nhựa trong đời sống hằng ngày
- Nước đóng chai: Dữ liệu trên Reviews on Environmental Health năm 2024 cho thấy nước đóng chai là nguồn vi nhựa cao nhất. Một nghiên cứu năm 2026 còn ghi nhận nồng độ nano nhựa trong một số loại nước đóng chai cao gấp khoảng ba lần nước máy. Nếu nước máy tại địa phương đạt chuẩn, có thể sử dụng bình lọc tại nhà và uống bằng ly thủy tinh hoặc bình inox để giảm tiếp xúc nhựa.
- Hải sản, đặc biệt là động vật có vỏ và cá nhỏ ăn nguyên con: Tổng quan năm 2023 trên Foods cho thấy đây là nhóm thực phẩm chứa nhiều vi nhựa do người ăn cả nội tạng, nơi vi nhựa tích tụ. Có thể ưu tiên phi lê cá đã bỏ ruột, tôm bóc vỏ và giảm tần suất ăn nghêu, sò, cá khô nhỏ.
- Muối biển: Nhiều khảo sát quốc tế phát hiện muối biển thương mại có chứa vi nhựa. Muối mỏ hoặc muối giếng ít bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm đại dương hiện đại, nhưng có thể thiếu iod. Giảm tổng lượng muối và tăng sử dụng gia vị tự nhiên như tiêu, tỏi, gừng, thảo mộc vừa tốt cho tim mạch vừa giảm phơi nhiễm vi nhựa.
- Hệ vi sinh đường ruột: Duy trì chế độ ăn giàu chất xơ từ rau, đậu, ngũ cốc nguyên hạt giúp hỗ trợ môi trường ruột khỏe mạnh, giảm tác động tiêu cực của các yếu tố gây viêm.
- Người có sẵn bệnh chuyển hóa như gan nhiễm mỡ, kháng insulin, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu. Cơ thể vốn đã trong trạng thái viêm nền cao, việc tích lũy vi nhựa lâu dài có thể khiến quá trình kiểm soát bệnh khó khăn hơn.
- Nguy cơ tim mạch. Với người có xơ vữa động mạch hoặc tiền sử gia đình bệnh tim mạch, việc giảm tiếp xúc vi nhựa có thể được xem là một phần trong chiến lược bảo vệ mạch máu.
- Nhóm dễ tổn thương như trẻ em, phụ nữ mang thai và người bệnh mạn tính nên được ưu tiên giảm tiếp xúc nhựa trong ăn uống hằng ngày.
Có thể bắt đầu giảm vi nhựa từ những thay đổi nhỏ
Thay vì uống vài chai nước đóng sẵn mỗi ngày, có thể chuyển sang dùng bình lọc nước và mang theo bình inox hoặc thủy tinh khi ra ngoài. Khi chọn hải sản, ưu tiên loại đã làm sạch nội tạng và kết hợp thêm đạm thực vật như đậu nành, đậu phụ. Giảm lượng muối biển, tăng dùng gia vị tự nhiên. Tránh đựng thức ăn nóng trong hộp nhựa và không hâm nóng thực phẩm bằng hộp nhựa trong lò vi sóng. Thường xuyên vệ sinh bếp và bàn ăn để hạn chế bụi sợi nhựa rơi vào thức ăn, đồng thời giảm mua các sản phẩm đóng gói nhựa nhỏ lẻ.
Vi nhựa là vấn đề mới nổi nhưng bằng chứng khoa học đang ngày càng nhiều. Khi những hạt nhựa nhỏ bé có thể đi từ nước uống vào ruột, thậm chí vào mạch máu, việc chủ động điều chỉnh thói quen sinh hoạt trở thành một lựa chọn thận trọng. Giảm tiếp xúc không có nghĩa là hoảng loạn, mà là từng bước xây dựng môi trường sống an toàn hơn cho chính mình và gia đình.
Nguồn và ảnh: HK01