Gà cúng nên quay vào hay quay ra bàn thờ? Thì ra nhiều nhà đang làm ngược mà không biết

Mỗi dịp Tết, rằm hay mùng 1, mâm cúng của nhiều gia đình Việt gần như không thể thiếu đĩa gà luộc. Tuy nhiên, cùng là gà cúng, có nhà quay đầu gà vào bát hương, có nhà lại xoay ra phía ngoài. Sự khác biệt tưởng nhỏ này khiến không ít người băn khoăn: đặt thế nào mới đúng lễ nghi? Theo các tài liệu văn hóa và nghiên cứu về phong tục Á Đông, không ít gia đình đang bày gà… ngược với quan niệm truyền thống mà không hề hay biết.

Gà cúng nên quay vào hay quay ra bàn thờ?

Theo các tài liệu văn hóa Việt Nam, khi đặt gà cúng trên bàn thờ gia tiên hoặc bàn thờ Thần linh trong nhà, đầu gà thường được quay vào phía bát hương. Cách bày này được gọi là tư thế “gà chầu”, mang hàm ý lễ vật hướng về nơi thờ tự, thể hiện sự cung kính và kính dâng.

Nhiều bài viết chuyên đề về phong tục Tết cũng lý giải: quay đầu gà vào trong là cách “hướng nội”, phù hợp với không gian thờ cúng trong gia đình, nơi con cháu mời tổ tiên về chứng giám. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, đây là quan niệm phổ biến, được truyền lại qua nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, trên thực tế, không ít gia đình lại đặt đầu gà quay ra ngoài. Lý do thường gặp là để “trông đẹp hơn”, “dễ nhìn hơn”, hoặc do thói quen học theo mâm cỗ ngoài trời, mâm lễ hội. Một số trường hợp khác xuất phát từ truyền miệng sai lệch, khiến cách bày này dần trở nên phổ biến mà ít người đặt câu hỏi.

Góc nhìn từ văn hóa Trung Hoa: Quan niệm tương đồng

Không chỉ ở Việt Nam, trong văn hóa tế lễ của Trung Hoa, việc bày “供鸡” (gà cúng) cũng có quy tắc tương tự. Theo các tài liệu nghiên cứu về lễ nghi truyền thống Trung Quốc và chuyên trang văn hóa tiếng Trung, gà cúng trên bàn thờ gia đình thường được đặt quay đầu về phía thần vị hoặc bài vị tổ tiên. Cách bày này được gọi là “hướng nội”, biểu trưng cho sự kính dâng và quy thuận.

Thông tin từ các sách nghiên cứu về dân tục Trung Hoa cũng cho biết: đầu gà quay ra ngoài chủ yếu xuất hiện trong lễ tế ngoài trời hoặc lễ hội cộng đồng, với ý nghĩa “đón – tiễn” thần linh, không áp dụng cho bàn thờ trong nhà. Sự tương đồng này cho thấy quan niệm quay gà vào bát hương không phải mê tín, mà là nguyên tắc lễ nghi phổ quát của văn hóa Á Đông.

Đặt gà cúng “sai hướng” có sao không?

Trong tín ngưỡng thờ cúng của người Việt, gà luộc – đặc biệt là gà trống – được xem là lễ vật mang tính biểu trưng. Theo các công trình nghiên cứu về văn hóa dân gian, gà trống gắn với dương khí, sự tỉnh thức và khởi đầu mới; vì thế thường xuất hiện trong mâm cúng Tết, cúng rằm, giỗ chạp. Nhiều sách chuyên khảo về phong tục thờ cúng cũng nhấn mạnh: gà trên mâm lễ không đơn thuần là thực phẩm, mà là vật phẩm thể hiện lòng thành của con cháu đối với tổ tiên, thần linh.

Chính vì mang ý nghĩa biểu trưng ấy, cách bày gà – từ tư thế, hình thức đến hướng đặt – được xem là một phần của lễ nghi, chứ không phải chuyện “đẹp – xấu” thuần túy.

Theo các chuyên gia văn hóa, việc quay đầu gà ra hay vào không gây xui xẻo hay ảnh hưởng vận hạn. Tuy nhiên, mâm cúng là không gian mang tính tâm linh, nên sự chỉn chu trong cách bày biện thể hiện thái độ kính trọng. Làm đúng lễ nghi giúp giữ gìn nếp nhà và tránh những hiểu lầm không đáng có trong gia đình.

Các tài liệu cũng nhấn mạnh: điều quan trọng hơn cả không nằm ở hướng quay, mà ở hình thức gà gọn gàng, sạch sẽ, đặt ngay ngắn, cùng với lòng thành của người cúng.

*Thông tin mang tính tham khảo, chiêm nghiệm