Khi thời tiết chuyển lạnh, số ca cảm cúm, ho, viêm họng thường gia tăng, đặc biệt ở người già, trẻ nhỏ và những người có hệ miễn dịch yếu. Không ít người vội vàng tìm đến thực phẩm chức năng hay các sản phẩm tăng đề kháng đắt tiền. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, ngay trong bữa ăn hằng ngày đã có sẵn nhiều “kháng sinh tự nhiên” đến từ rau củ quen thuộc, giúp cơ thể tăng sức đề kháng và chống lại vi khuẩn, virus trong mùa lạnh.
Những loại rau củ này, chứa "penicillin" tự nhiên, chính là "lá chắn bảo vệ sức khỏe" hiệu quả và tiết kiệm nhất từ thiên nhiên
Theo ThS.BS Nguyễn Thị Hồng Nhung, chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng, nhiều loại rau gia vị chứa các hợp chất sinh học có khả năng kháng khuẩn, chống viêm và hỗ trợ miễn dịch rất tốt. Những hoạt chất như allicin trong tỏi, gingerol trong gừng hay dầu mù tạt trong hành, cải không phải là penicillin theo nghĩa dược học, nhưng chúng có cơ chế ức chế vi khuẩn và giảm viêm hiệu quả. Nếu được sử dụng thường xuyên và đúng cách, chúng giúp cơ thể khỏe mạnh hơn trong mùa lạnh.
“Penicillin tự nhiên” ở đây được hiểu là các hợp chất có nguồn gốc thực vật, mang đặc tính kháng khuẩn và chống viêm. Chúng không thay thế thuốc điều trị, nhưng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng bệnh, hỗ trợ miễn dịch và rút ngắn thời gian hồi phục khi cơ thể bị nhiễm lạnh.
Trong tỏi có Allicin - một thành phần rất tốt để trị bệnh cảm cúm hiệu quả
Tỏi - “vua” của các chất kháng khuẩn tự nhiên
Tỏi từ lâu đã được xem là thực phẩm vàng cho hệ miễn dịch. Thành phần nổi bật nhất trong tỏi là allicin – một hợp chất sulfur có khả năng ức chế nhiều loại vi khuẩn, virus và nấm. Trong mùa lạnh, khi nguy cơ cảm cúm tăng cao, việc bổ sung tỏi vào bữa ăn có thể giúp giảm các triệu chứng viêm họng, sổ mũi và ho nhẹ.
Để giữ được tối đa hoạt chất, tỏi nên được ăn sống hoặc chế biến nhanh. Có thể thêm tỏi băm vào món trộn, nước chấm, hoặc phi sơ rồi cho vào món ăn ngay trước khi tắt bếp. Tuy nhiên, do tỏi có tính cay và nóng, người có dạ dày nhạy cảm không nên ăn quá nhiều cùng lúc.
Gừng giúp tán hàn, làm ấm đường hô hấp và giảm ho hiệu quả
Gừng - “vũ khí” làm ấm cơ thể trong ngày lạnh
Gừng là gia vị quen thuộc trong mùa đông nhờ khả năng làm ấm cơ thể và xua tan hàn khí. Hoạt chất gingerol trong gừng không chỉ giúp tăng tuần hoàn máu mà còn có tác dụng chống viêm và kháng khuẩn. Một cốc nước gừng ấm hoặc vài lát gừng trong bữa ăn có thể giúp giảm cảm giác lạnh, hạn chế nguy cơ cảm cúm.
Gừng phù hợp với nhiều cách chế biến như luộc, hầm, xào. Khi nấu canh gà, canh sườn hay món kho, thêm gừng không chỉ giúp khử mùi tanh mà còn tăng giá trị dinh dưỡng. Tuy nhiên, nên hạn chế ăn nhiều gừng vào buổi tối vì có thể gây khó ngủ ở một số người.
Hành tây chứa một số phytoncide như allicin có tính kháng khuẩn mạnh và có tác dụng tiêu diệt các vi khuẩn lây nhiễm, bao gồm cả vi khuẩn E.coli và Salmonella
Hành tây - nguồn tăng đề kháng thường bị xem nhẹ
Hành tây giàu allicin, dầu mù tạt và vitamin C - những chất có lợi cho hệ miễn dịch. Các hợp chất này giúp ức chế vi khuẩn, giảm viêm và hỗ trợ cơ thể sản sinh tế bào miễn dịch. Trong mùa lạnh, ăn hành tây có thể giúp làm ấm cơ thể và giảm nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp.
Hành tây có thể ăn sống trong salad, hoặc chế biến thành các món xào quen thuộc như hành tây xào trứng, xào thịt bò. Khi chọn hành, nên ưu tiên củ chắc, vỏ khô để bảo quản được lâu và giữ được hàm lượng dưỡng chất tốt hơn.
Củ cải trắng - “bài thuốc” dân gian dưỡng phổi, giảm ho
Củ cải trắng được xem là thực phẩm thanh mát, có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa, dưỡng ẩm phổi và giảm ho. Thành phần amylase và dầu mù tạt trong củ cải giúp tăng cường khả năng kháng khuẩn, đồng thời làm dịu các triệu chứng khó chịu ở đường hô hấp.
Trong những ngày lạnh nhưng hanh khô, canh củ cải trắng hầm sườn hoặc củ cải luộc là lựa chọn nhẹ bụng, dễ ăn. Đặc biệt, phần lá củ cải thường bị bỏ đi nhưng lại rất giàu dinh dưỡng, có thể dùng xào hoặc nấu canh.
Hành lá rất phù hợp và quý giá trong mùa đông vì tính cay ấm giúp tăng đề kháng, hỗ trợ trị cảm phong hàn
Hành lá - gia vị nhỏ, lợi ích lớn
Hành lá chứa nhiều hợp chất sulfur có đặc tính kháng khuẩn và chống viêm. Theo y học cổ truyền, hành lá có tính ấm, giúp tán hàn, làm ấm cơ thể và hỗ trợ tăng cường “dương khí”. Trong mùa lạnh, việc thêm hành lá vào món ăn không chỉ giúp món ăn dậy mùi mà còn hỗ trợ sức đề kháng.
Hành lá nên được xào nhanh hoặc cho vào món ăn ở giai đoạn cuối để giữ độ mềm và chất dinh dưỡng. Khi chọn, nên ưu tiên hành tươi, rễ trắng, lá xanh.
Ba lưu ý quan trọng khi sử dụng “kháng sinh tự nhiên” từ rau củ
Thứ nhất, cần kết hợp đa dạng các loại rau thay vì chỉ ăn một loại. Việc phối hợp nhiều rau trong cùng bữa ăn giúp bổ sung dưỡng chất toàn diện và tăng hiệu quả bảo vệ sức khỏe.
Thứ hai, nên sử dụng rau càng tươi càng tốt. Các hoạt chất sinh học dễ bị mất đi nếu rau để lâu hoặc nấu quá kỹ.
Thứ ba, ăn uống theo thể trạng. Người có cơ địa nóng nên dùng gừng, tỏi với lượng vừa phải; người cơ địa lạnh có thể kết hợp củ cải với gừng để cân bằng.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng dù các loại rau này có tác dụng hỗ trợ miễn dịch, chúng không thể thay thế thuốc điều trị. Khi có triệu chứng sốt cao, ho kéo dài hay cảm lạnh nặng, người bệnh cần đi khám thay vì tự điều trị bằng thực phẩm.
Trong mùa lạnh, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thực phẩm chức năng, việc tận dụng các loại rau củ quen thuộc, giá rẻ và dễ tìm chính là cách đơn giản, bền vững để tăng cường sức khỏe. Một chế độ ăn cân bằng, giàu “kháng sinh tự nhiên” sẽ giúp cơ thể khỏe mạnh hơn và giảm nguy cơ ốm vặt trong suốt mùa đông.