Nhắc đến ẩm thực miền Tây, người ta thường nhớ đến những món ăn dân dã gắn liền với sông nước, mùa nước nổi và hệ sinh thái rừng ngập mặn. Giữa vô vàn sản vật ấy, cá nâu không phải cái tên ồn ào, nhưng lại được người sành ăn đánh giá cao, trở thành một trong những đặc sản tiêu biểu của Cà Mau.
Cá nâu là loài cá sinh sống chủ yếu ở môi trường nước lợ ven biển, cửa sông và rừng ngập mặn. Nhờ khả năng thích nghi tốt, cá có thể chịu được sự thay đổi độ mặn của nước, từ nước mặn, nước lợ đến cả nước ngọt trong một khoảng thời gian nhất định. Chính đặc tính này giúp cá nâu phù hợp với điều kiện sinh thái đa dạng của miền Tây Nam Bộ, nhất là ở Cà Mau - nơi hệ thống kênh rạch chằng chịt đan xen với rừng đước, rừng mắm và các vuông tôm truyền thống.
Tại Cà Mau, cá nâu thường được gọi bằng cái tên quen thuộc là cá nâu vuông. Đây là cách gọi gắn liền với mô hình nuôi tôm sinh thái lâu đời của người dân địa phương. Trong những vuông tôm ấy, cá nâu không được nuôi công nghiệp hay cho ăn thức ăn tăng trưởng, mà sinh sống tự nhiên, tận dụng nguồn thức ăn sẵn có như rong, tảo, mùn bã hữu cơ và các sinh vật thủy sinh nhỏ. Nhờ đó, cá lớn chậm nhưng thịt chắc, giữ được hương vị nguyên bản và được xem là an toàn, phù hợp với xu hướng tiêu dùng xanh và bền vững đang ngày càng được ưa chuộng.
Về hình dáng, cá nâu không quá bắt mắt. Thân cá dẹp, màu nâu xám đặc trưng, trên thân có những đốm tròn sẫm màu phân bố không đều, nhạt dần về phía bụng. Tuy vẻ ngoài có phần dân dã, cá nâu lại rất dễ nhận biết đối với người miền Tây và là loài cá quen thuộc trong các khu rừng ngập mặn ven biển.
Nguồn ảnh: TikTok @zuhung91, @rombo91
Giá trị của cá nâu nằm ở chất lượng thịt. Thịt cá chắc, vị ngọt tự nhiên, không bở, không tanh gắt như một số loài cá nước lợ khác. Cá không quá nhiều xương dăm, dễ chế biến và phù hợp với nhiều cách nấu khác nhau. Nhờ đặc điểm này, cá nâu thường có giá cao hơn so với nhiều loại cá phổ biến khác và được xem là một trong những đặc sản đáng tự hào của miền Tây.
Trong đời sống ẩm thực của người Cà Mau, cá nâu xuất hiện thường xuyên trong bữa cơm gia đình. Cá có thể được chiên sả ớt, nướng lá chuối, nấu canh chua với cơm mẻ hoặc luộc chấm mắm ớt - những cách chế biến giản dị nhưng làm nổi bật trọn vẹn vị ngọt và độ béo tự nhiên của cá. Tuy nhiên, món ăn được xem là tiêu biểu nhất, gắn liền với ký ức ẩm thực của nhiều thế hệ người miền Tây, chính là cá nâu kho trái giác. Vị chua thanh của trái giác quyện cùng vị béo ngọt của cá, thêm chút cay nồng của ớt và mùi thơm của tiêu, tạo nên hương vị rất riêng, khó lẫn với bất kỳ món cá nào khác.
Mẹo chọn mua cá nâu ngon
Khi chọn cá nâu, nên ưu tiên những con còn sống hoặc vừa được đánh bắt, bơi khỏe, phản xạ nhanh. Da cá có màu nâu xám tự nhiên, các đốm sẫm rõ nét, không bị trầy xước hay nhớt đục. Mang cá đỏ tươi, không thâm đen, thân cá săn chắc, ấn tay vào có độ đàn hồi tốt. Với cá nâu vuông hoặc cá đánh bắt tự nhiên, thịt thường chắc hơn cá nuôi công nghiệp, khi chế biến ít ra nước và giữ được vị ngọt đặc trưng.
Tổng hợp