Nhắc đến canxi, phần lớn mọi người sẽ nghĩ ngay đến sữa, phô mai hay các sản phẩm từ sữa. Nhưng ít ai biết rằng, ở chợ Việt có một loại cá bình dân, giá rẻ, bán quanh năm, hàm lượng canxi lại vượt trội hơn sữa nếu tính trên cùng khối lượng tiêu thụ, đó chính là cá mòi. Điểm đặc biệt của cá mòi nằm ở chỗ xương cá rất nhỏ, mềm, khi chế biến đúng cách có thể ăn trọn cả con, giúp cơ thể hấp thu canxi trực tiếp từ xương cá, thay vì chỉ lấy canxi từ phần thịt như nhiều loại cá lớn khác.
Theo các bảng thành phần dinh dưỡng được trích dẫn rộng rãi, 100g cá mòi ăn cả xương có thể cung cấp khoảng 380-500 mg canxi, trong khi 100ml sữa tươi chỉ chứa khoảng 110-120 mg canxi. Không chỉ dừng lại ở canxi, cá mòi còn giàu vitamin D - yếu tố quan trọng giúp cơ thể hấp thu canxi hiệu quả hơn, cùng phốt pho hỗ trợ cấu trúc xương và omega-3 (DHA, EPA) có lợi cho tim mạch và trí não. Chính vì vậy, cá mòi đặc biệt phù hợp với người lớn tuổi, người có nguy cơ loãng xương, trẻ đang trong độ tuổi phát triển, phụ nữ sau sinh hoặc những người không dung nạp lactose, uống sữa dễ đầy bụng.
Điều trớ trêu là cá mòi lại không phải loại cá được săn đón rầm rộ. Cá nhỏ, nhiều xương, mùi cá biển rõ khiến nhiều người ngại mua, trong khi dân sành ăn lại coi đây là món hời dinh dưỡng. Giá cá mòi thường chỉ dao động từ 30.000-60.000 đồng/kg tùy thời điểm và vùng chợ, rẻ hơn nhiều so với các loại cá được gắn mác bổ dưỡng khác. Với cùng một khoản tiền, cá mòi mang lại lượng canxi và omega-3 cao hơn hẳn.
Đi chợ mua cá mòi sao cho đáng tiền, không mua nhầm cá kém chất lượng
Cá mòi bán nhiều ở chợ hải sản, chợ gần sông biển hoặc các chợ lớn, nhưng để mua được mẻ cá ngon, cần chú ý một vài điểm cơ bản. Cá mòi tươi thường có thân cá sáng, vảy bám chắc, mắt trong, không đục, mang cá đỏ tươi. Khi cầm lên thấy cá còn săn, thân không mềm nhũn, không có mùi tanh nồng bất thường. Nếu thấy cá có mùi lạ, da tái xám hoặc bụng trương thì nên tránh, vì cá nhỏ rất dễ bị ươn nếu bảo quản kém.
Về kích cỡ, cá mòi không cần chọn con quá to, cá cỡ vừa, đều con sẽ ngon hơn, xương mềm và dễ chế biến. Cá quá nhỏ dễ nát khi nấu, cá quá to xương lại cứng hơn, mất đi ưu điểm “ăn được cả xương”. Khi mua, nên hỏi người bán cá mới về trong ngày hay để từ hôm trước, vì cá mòi tươi kho lên xương sẽ nhanh mềm và vị béo tự nhiên hơn hẳn.
Về cách nấu, cá mòi kho là lựa chọn phổ biến và dễ ăn nhất. Kho với cà chua, dứa hoặc kho tiêu, kho lâu lửa nhỏ để xương rục hẳn, lúc ăn không hề lấn cấn mà còn bùi, béo. Cá mòi rán cũng ngon nếu rán đúng lửa, xương sẽ giòn, nhai được, nhưng không nên rán quá cháy vì sẽ làm mất bớt giá trị dinh dưỡng. Nếu nấu canh, nên nấu kỹ để tận dụng tối đa phần xương cá – nơi chứa lượng canxi lớn nhất.
Tóm lại, cá mòi là kiểu thực phẩm “nhìn thường nhưng ăn mới thấy đáng”. Chợ Việt bán đầy, giá mềm, giàu canxi hơn sữa, lại có thêm omega-3 tốt cho sức khỏe. Biết chọn cá tươi và nấu đúng cách, đây là loại cá mà dân đi chợ sành sỏi thường âm thầm mua về cho bữa cơm gia đình, đặc biệt càng gần Tết càng được ưa chuộng vì vừa bổ vừa tiết kiệm.