“Con đã 3 tuổi rồi mà vẫn chỉ nói được vài từ đơn, có sao không?”
“Người lớn hay nói ‘quý nhân ngữ trì’, bố nó ngày xưa cũng nói muộn, lớn lên vẫn thông minh mà?”
“Ngày nào tôi cũng nói chuyện với con không ngớt, như vậy có nuôi được một đứa trẻ ‘hoạt ngôn’ không?”
Rất nhiều cha mẹ trẻ rơi vào trạng thái băn khoăn, lo lắng vì sự phát triển ngôn ngữ của con. Một mặt, họ nghe nói “mẹ nói nhiều thì con sẽ nói giỏi”, mặt khác lại bị thuyết phục bởi quan niệm “trẻ nói muộn thì sau này thông minh hơn”. Vậy rốt cuộc hai quan điểm này có đáng tin không? Trẻ 3 tuổi nói chưa rõ, liệu có thể bỏ qua?
Hãy cùng nhìn vào một trường hợp thực tế và phân tích từ góc nhìn y khoa.
Trường hợp thực tế: 3 tuổi chỉ nói từ đơn – là thông minh hay chậm phát triển?
Bé Mỹ Mỹ năm nay tròn 3 tuổi. Từ lúc 18 tháng chỉ mới gọi được “bố”, “mẹ”, khả năng ngôn ngữ của bé gần như… đứng yên. Đến nay, bé vẫn chỉ nói được vài từ đơn giản như “bế bế”, “không”, chưa thể nói câu hoàn chỉnh.
Điều khiến gia đình chủ quan là Mỹ Mỹ nghe hiểu lời người lớn, biết làm theo chỉ dẫn và dùng cử chỉ để diễn đạt nhu cầu, như kéo tay người lớn để chỉ đồ chơi. Ông bà thường trấn an: “Đó là ‘quý nhân ngữ trì’ thôi, đứa trẻ thông minh thì nói muộn. Bố nó hồi bé cũng hơn 2 tuổi mới biết nói, giờ lanh lợi lắm”.
Tuy nhiên, người mẹ vẫn không yên tâm và quyết định đưa con đi khám tại khoa Phát triển – Hành vi của bệnh viện nhi. Lời bác sĩ đã dập tắt sự chủ quan: “3 tuổi là cột mốc rất quan trọng của phát triển ngôn ngữ. Ở độ tuổi này, trẻ bình thường đã có thể nói câu đơn giản và diễn đạt nhu cầu. Trường hợp của bé rõ ràng chậm hơn so với bạn cùng lứa, cần kiểm tra chuyên sâu để loại trừ các vấn đề như thính lực, phát triển não bộ, rối loạn phổ tự kỷ…, sau đó mới có hướng can thiệp phù hợp”.
Hai quan niệm phổ biến – Bác sĩ nói gì?
Quan niệm 1: Mẹ nói nhiều thì con nói giỏi – ĐÚNG, nhưng phải nói cho đúng cách
Quan điểm “mẹ nói nhiều thì con phát triển ngôn ngữ tốt” không phải mê tín, mà có cơ sở khoa học.
Theo bác sĩ Trúc Trí Vĩ (Khoa Phát triển – Hành vi, Bệnh viện Nhi Chiết Giang), ngôn ngữ của trẻ hình thành qua nhiều bước: tai tiếp nhận âm thanh – não bộ xử lý – cơ miệng phối hợp phát âm – cuối cùng là giao tiếp có ý nghĩa. Trong quá trình đó, môi trường ngôn ngữ gia đình chính là “nguồn dinh dưỡng” quan trọng nhất.
Khi cha mẹ thường xuyên trò chuyện với con trong sinh hoạt hằng ngày – lúc mặc quần áo, ăn cơm, tắm rửa, đọc sách – trẻ liên tục được tiếp nhận kích thích ngôn ngữ, làm quen với nhịp điệu và cấu trúc câu. Đặc biệt, khi trẻ phát ra âm thanh đơn giản, người lớn phản hồi kịp thời sẽ khuyến khích trẻ nói nhiều hơn.
Tuy nhiên, điều quan trọng không phải là nói liên tục, mà là tương tác hai chiều, có lắng nghe và phản hồi. “Nói nhiều” nhưng không để trẻ tham gia vào cuộc giao tiếp thì hiệu quả rất hạn chế.
Quan niệm 2: Trẻ nói muộn thì lớn lên thông minh – KHÔNG ĐÁNG TIN, cần hết sức cảnh giác
“Quý nhân ngữ trì” là câu nói được nhiều gia đình viện dẫn để tự trấn an, nhưng theo bác sĩ, đây dễ là một cái bẫy tâm lý.
Trong thực tế, có thể có một số ít trẻ nói muộn nhưng sau đó bắt kịp và phát triển tốt. Tuy nhiên, điều này không đại diện cho số đông. Với phần lớn trẻ em, 3 tuổi nói chưa rõ ràng thường là dấu hiệu cảnh báo chậm phát triển ngôn ngữ, không phải biểu hiện của trí thông minh.
Bác sĩ nhấn mạnh: 0–3 tuổi là “thời kỳ vàng” của phát triển ngôn ngữ. Nếu bỏ lỡ giai đoạn can thiệp sớm, trẻ không chỉ gặp khó khăn trong giao tiếp mà còn có thể ảnh hưởng lâu dài đến khả năng học tập sau này. Chậm trễ không tự “khỏi”, mà càng để lâu, việc theo kịp bạn bè càng khó khăn.
Trẻ nói chậm, cha mẹ cần làm gì? Ghi nhớ 4 bước quan trọng
1. Đánh giá đúng: Không dựa vào cảm tính. Trẻ 2 tuổi chưa nói được từ đơn, 3 tuổi chưa nói câu ngắn, không hiểu chỉ dẫn đơn giản… cần đi khám ngay.
2. Tìm nguyên nhân: Kiểm tra thính lực, phát triển trí tuệ, thần kinh, cơ quan phát âm…
3. Tạo môi trường: Nói chuyện nhiều với con, mô tả hành động hằng ngày, hạn chế “làm hộ” khi trẻ có thể nói.
4. Can thiệp sớm: Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, luyện tập đều đặn qua trò chơi, sách, bài hát.
Lời nhắn của bác sĩ
“Trẻ nói chậm là thông minh không hoàn toàn đúng. Phát hiện sớm – can thiệp sớm, cha mẹ mới thực sự yên tâm.”
Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ cần cả sự đồng hành kiên nhẫn của gia đình lẫn can thiệp khoa học kịp thời. Đừng để những quan niệm sai lầm làm chậm mất tương lai của con.
Nguồn: Sohu