Ngày 23 tháng Chạp, bên cạnh mâm lễ, cá chép là vật phẩm gần như không thể thiếu trong lễ tiễn Ông Công Ông Táo. Theo quan niệm dân gian, cá chép là phương tiện để các Táo cưỡi về trời, vì vậy việc chọn cá không chỉ mang ý nghĩa hình thức mà còn thể hiện sự chu đáo, thành tâm của gia chủ.
Tuy nhiên, thực tế nhiều người mua cá rất vội, ra chợ thấy cá là lấy, thậm chí có trường hợp mua phải cá yếu, cá sắp chết, đến lúc cúng xong thả xuống thì cá nổi lờ đờ hoặc không bơi được. Điều này vừa kém đẹp về mặt hình ảnh, vừa khiến nhiều người cảm thấy áy náy vì không trọn vẹn ý nghĩa tâm linh. Muốn chọn cá chép cúng đúng chuẩn, chỉ cần để ý kỹ vài điểm cơ bản sau.
1. Quan sát cách cá bơi
Cá khỏe là cá bơi nhanh, linh hoạt, phản xạ tốt khi có người lại gần. Khi dùng tay hoặc vợt khuấy nhẹ nước, cá sẽ lập tức tản ra, không nằm yên một chỗ. Tránh chọn những con cá bơi chậm, lờ đờ, hay nổi sát mặt nước hoặc tụ lại một góc. Đây thường là cá yếu, thiếu oxy hoặc đã bị stress do vận chuyển lâu, khả năng sống sau khi thả rất thấp.
2. Nhìn kỹ phần mang và mắt cá
Mang cá khỏe sẽ có màu đỏ hồng tự nhiên, khép mở đều. Nếu mang cá nhợt nhạt, sẫm màu hoặc không khép kín thì đó là dấu hiệu cá đang yếu. Mắt cá nên trong, sáng, không đục, không lồi bất thường. Cá có mắt đục thường đã bị bệnh hoặc để lâu trong bể.
3. Chọn cá có vảy bóng, thân nguyên vẹn
Cá chép khỏe thường có vảy óng, đều, không tróc, không trầy xước nhiều. Thân cá chắc, không mềm nhũn, không có đốm lạ hay vết thương. Nên tránh những con cá bị rụng nhiều vảy, thân xước, bụng phình to bất thường vì đây là cá dễ chết sau khi thả.
4. Kích thước vừa phải là hợp lý nhất
Nhiều người nghĩ cá càng to càng tốt, nhưng thực tế cá quá to thường khó vận chuyển, dễ bị sốc nước khi thả. Cá nhỏ vừa, dài khoảng một gang tay là kích thước lý tưởng, dễ chăm, dễ thả và khả năng sống cao hơn. Quan trọng nhất vẫn là cá khỏe, không cần quá cầu kỳ về kích thước.
5. Nên mua cá sát giờ cúng
Không nên mua cá từ tối hôm trước rồi để qua đêm trong xô chậu chật. Cá dễ thiếu oxy, yếu dần và chết trước giờ làm lễ. Tốt nhất nên mua cá vào sáng ngày 23, giữ cá ở nơi thoáng mát, nước sạch, không đổ nước máy trực tiếp chưa khử clo.
Thả cá đúng cách sau khi cúng
Khi thả cá, nên thả nhẹ nhàng xuống sông, hồ, ao nước sạch. Tránh ném cả túi nilon xuống nước hoặc đổ cá từ trên cao khiến cá bị sốc, tổn thương.
Nên mở túi, nghiêng miệng cho cá tự bơi ra, hạn chế dùng tay bắt cá ném xuống.
Ngày Ông Công Ông Táo không chỉ là nghi lễ truyền thống mà còn là dịp để mỗi gia đình thể hiện sự chu đáo, ý thức và văn minh. Chọn cá khỏe, thả cá đúng cách vừa giữ trọn ý nghĩa tâm linh, vừa góp phần bảo vệ môi trường và tránh những hình ảnh phản cảm mỗi mùa 23 tháng Chạp.