Mồng 3 hay mồng 4 Tết làm hóa vàng thì tốt hơn? Thì ra không giống như nhiều người nghĩ

Sau ba ngày đầu năm sum họp, nhiều gia đình bắt đầu chuẩn bị lễ hóa vàng – nghi thức tiễn ông bà, tổ tiên sau Tết. Thế nhưng, câu hỏi “nên làm vào mồng 3 hay mồng 4?” lại khiến không ít người băn khoăn. Có nhà cho rằng mồng 3 là chuẩn mực truyền thống, nhà khác lại đợi sang mồng 4 cho “đủ ngày đủ tháng”, thậm chí lo lắng nếu làm “lệch ngày” sẽ ảnh hưởng may mắn cả năm. Thực tế có đúng như vậy?

Mồng 3 là phổ biến, nhưng không phải quy định bắt buộc

Theo ghi nhận trên Báo Nhân Dân, lễ hóa vàng (còn gọi là lễ tiễn tổ tiên) thường diễn ra từ mồng 3 đến mồng 7 tháng Giêng, trong đó phổ biến nhất là ngày mồng 3. Dân gian có câu “mùng 3 tiễn ông bà”, thể hiện quan niệm sau ba ngày đầu năm, con cháu làm lễ tiễn tổ tiên trở về cõi âm.

Các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian phân tích, con số “3” tượng trưng cho sự hoàn tất một chu kỳ khởi đầu. Ba ngày Tết được xem là khoảng thời gian sum họp trọn vẹn, sau đó gia đình dần trở lại nhịp sinh hoạt thường ngày. Vì vậy, mồng 3 trở thành mốc quen thuộc trong tâm thức nhiều người Việt.

Tuy nhiên, theo Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, phong tục hóa vàng vốn không có quy định cứng nhắc về ngày giờ. Đây là nghi lễ gia đình, mang tính tín ngưỡng dân gian, nên có sự linh hoạt tùy điều kiện từng vùng miền và từng nhà. Điều quan trọng nhất không nằm ở việc đúng mồng 3 hay không, mà ở sự thành tâm và cách thực hiện trang nghiêm.

Làm hóa vàng mùng 4 có được không?

Một số quan niệm truyền miệng cho rằng mồng 4 không đẹp để làm việc liên quan đến tâm linh. Tuy nhiên, không có tài liệu chính thống nào khẳng định mồng 4 là ngày xấu đối với lễ hóa vàng.

Trên VnExpress, khi phân tích về phong tục Tết, các chuyên gia cho rằng lễ hóa vàng bản chất là nghi thức khép lại những ngày Tết tổ tiên, không phải đại lễ cố định ngày giờ như nghi lễ quốc gia. Vì vậy, việc chọn mồng 4 – đặc biệt trong bối cảnh gia đình bận rộn đón khách suốt ba ngày đầu năm – là điều hoàn toàn bình thường.

Thực tế tại nhiều đô thị, không ít gia đình chọn mồng 4 hoặc mồng 5 để có thêm thời gian chuẩn bị mâm lễ chu đáo, tránh cập rập. Một chuyên gia nghiên cứu tín ngưỡng dân gian từng chia sẻ trên báo chí rằng, phong tục Việt Nam vốn linh hoạt, tâm linh không nằm ở con số ngày mà ở thái độ kính trọng khi thực hiện nghi lễ.

Các nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng, sau khi đã hoàn tất việc đón Tết, thăm hỏi họ hàng, gia chủ có thể linh hoạt chọn thời điểm phù hợp để làm lễ tiễn tổ tiên. Ở nông thôn xưa, nhiều nhà làm vào mồng 5 hoặc mồng 7, sau khi con cháu đã sum họp đông đủ.

Về thời điểm trong ngày, các chuyên gia khuyến nghị nên thực hiện vào ban ngày, tốt nhất là buổi sáng hoặc đầu giờ chiều để đảm bảo sự trang nghiêm và thuận tiện khi hóa vàng. Không nên làm quá muộn vào buổi tối, vừa thiếu trang trọng vừa tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Trong bối cảnh hiện đại, nhiều gia đình có con cháu đi làm lại từ mồng 5 hoặc mồng 6, nên việc linh hoạt trong khoảng từ mồng 3 đến mồng 6 được xem là hợp lý. Điều cần tránh không phải là “lệch ngày”, mà là làm qua loa, vội vàng vì áp lực tâm lý.

Thay vì tranh luận mồng 3 hay mồng 4 tốt hơn, các chuyên gia khuyên gia đình nên chú trọng giữ không gian thờ cúng sạch sẽ, trang nghiêm, chuẩn bị mâm lễ vừa phải, tránh lãng phí. Khi hóa vàng, cần tuân thủ khuyến cáo an toàn của lực lượng phòng cháy, không đốt trong không gian kín, gần vật dễ cháy và xử lý tro khi đã nguội hoàn toàn.

*Thông tin mang tính tham khảo, chiêm nghiệm