Trong thời đại cạnh tranh khốc liệt như hiện nay, con cái của những gia đình bình thường làm thế nào để vượt qua giới hạn về nguồn lực, từng bước tạo ra bước ngoặt cho cuộc đời?
Câu trả lời có lẽ nằm trong những cách nuôi dạy tưởng chừng rất đỗi giản dị nhưng lại ẩn chứa nhiều trí tuệ. Sự “nâng đỡ” thực sự mạnh mẽ không nằm ở vật chất dồi dào, mà ở những chi tiết giáo dục gia đình giúp hình thành nhân cách và đánh thức tiềm năng của trẻ.
1. Dùng đồng hành thay cho giảng dạy, dùng làm gương thay cho ép buộc
Một nghiên cứu theo dõi của Đại học Sư phạm Bắc Kinh cho thấy: những đứa trẻ được cha mẹ đồng hành đọc sách mỗi ngày có thành tích học tập cao hơn bạn bè cùng trang lứa tới 27%.
Sự đồng hành ở đây không phải là “canh bài vở”, mà là cùng đọc một cuốn sách, cùng thảo luận một chủ đề trong mối quan hệ bình đẳng.
Quan trọng hơn cả là trạng thái phát triển của chính cha mẹ: khi trẻ nhìn thấy bố mẹ không ngừng học hỏi kỹ năng mới, nghiêm túc với công việc, thì sự làm gương thầm lặng ấy còn có sức nặng hơn hàng trăm lời nhắc nhở “con phải cố gắng”.
2. Bồi dưỡng “sức chịu đựng nghịch cảnh”, để con học cách trưởng thành từ vấp ngã
Các ca tư vấn tâm lý tại một trường trung học trọng điểm ở Thượng Hải cho thấy: những đứa trẻ lớn lên trong sự bao bọc quá mức thường dễ trốn tránh khi gặp thất bại.
Cha mẹ thông minh sẽ chủ động tạo ra những thử thách vừa phải – có thể là để con tự giải quyết mâu thuẫn với bạn bè, hoặc cho phép con trải qua thất bại trong một lớp năng khiếu. Cách dạy con của một người cha lao động nhập cư ở Hàng Châu khiến nhiều người xúc động: “Bố nói với con rằng bố không mua được đồ chơi đắt tiền, nhưng bố có thể cùng con nghiên cứu cách làm robot từ đồ phế liệu.”
Những đứa trẻ lớn lên trong môi trường như vậy thường có khả năng giải quyết vấn đề rất tốt.
3. Xây dựng “kho tri thức gia đình”, dùng nguồn lực hữu hạn tạo ra khả năng vô hạn
Gia đình bình thường không thể mang đến điều kiện như trường quốc tế, nhưng hoàn toàn có thể tạo nên một hệ sinh thái học tập riêng.
Ví dụ như tổ chức “ngày thí nghiệm khoa học tại nhà”, dùng vật dụng trong bếp để làm thí nghiệm vật lý; hoặc triển khai “kế hoạch khám phá thành phố” trong kỳ nghỉ, tận dụng vé xe buýt và ngày mở cửa miễn phí của bảo tàng để mở rộng tầm nhìn cho con.
Một gia đình công chức ở Trùng Khánh thậm chí còn xây dựng “ngân hàng kỹ năng gia đình”, mời những người thân có thế mạnh khác nhau luân phiên dạy con. Những sáng tạo giáo dục chi phí thấp nhưng giá trị cao này thường thắp lên niềm say mê tri thức suốt đời cho trẻ.
4. Bảo vệ sự tò mò, để hứng thú trở thành người thầy tốt nhất
Khảo sát đầu vào của Đại học Thanh Hoa cho thấy, rất nhiều sinh viên ưu tú đều nhắc đến việc hồi nhỏ họ có “quyền suy nghĩ lung tung mà không bị chê cười”.
Khi trẻ hỏi “vì sao bầu trời có màu xanh”, cha mẹ bình thường có thể không đưa ra câu trả lời hoàn hảo, nhưng hoàn toàn có thể cùng con tra cứu tài liệu, làm mô hình, tìm lời giải. Sự trân trọng trí tò mò này còn quan trọng hơn việc cho con học bao nhiêu lớp kỹ năng.
Một học sinh từng đạt giải sáng tạo khoa học thanh thiếu niên chia sẻ: “Mẹ chưa bao giờ coi những câu hỏi ‘kỳ quặc’ của em là vô nghĩa. Mẹ luôn nói: ‘Câu hỏi này hay đấy, mình thử xem có tìm được đáp án không’.”
5. Truyền giá trị sống, hình thành “nền tảng tinh thần vô hình”
Sự nâng đỡ mạnh mẽ nhất chính là giáo dục giá trị sống được lồng ghép trong sinh hoạt thường ngày: tinh thần tỉ mỉ của người cha khi sửa đồ điện, lòng hiếu thảo của người mẹ khi chăm sóc người già, hay ý thức trách nhiệm xã hội khi cả gia đình cùng tham gia hoạt động thiện nguyện.
Những phẩm chất tưởng như không liên quan đến việc học hành ấy lại chính là năng lực cốt lõi cho cuộc đời tương lai của trẻ. Giống như một cái cây, bộ rễ dưới lòng đất quyết định nó có thể vươn cao đến đâu.
Kết
Bản chất của giáo dục chưa bao giờ là đẩy con đến một đích đến được định sẵn, mà là trao đủ ánh sáng và nước mưa để con lớn lên thành phiên bản tốt nhất của chính mình.
Tài sản quý giá nhất của một gia đình bình thường không phải số dư trong thẻ ngân hàng, mà là những khoảnh khắc đồng hành ấm áp, thái độ lạc quan khi đối diện khó khăn và sự tôn trọng chân thành đối với tri thức. Đó mới là những của cải vô hình, cũng là sự nâng đỡ vững chắc nhất dành cho con trẻ.
Nguồn: Sohu