Khi áp lực bắt đầu từ một cái nhìn
Chị Hạnh (42 tuổi, Hà Nội) kể rằng năm ngoái, chị từng "mất ngủ" chỉ vì… nhìn mâm cỗ nhà hàng xóm.
"Nhà bên cạnh bày đủ sơn hào hải vị. Bàn thờ nghi ngút khói, cỗ mấy tầng, hoa quả nhập khẩu. Tự nhiên tôi thấy mâm nhà mình đơn giản quá", chị nói.
Tối hôm đó, chị ra siêu thị mua thêm giò xịn, tôm hùm, hoa quả ngoại, bánh kẹo cao cấp. Tổng cộng phát sinh thêm gần 9 triệu đồng so với dự trù ban đầu.
Tết qua, niềm vui không nhiều hơn, nhưng tháng Giêng chị phải xoay xở bù vào khoản chi vượt trần.
"Lúc cộng lại bảng chi tiêu, tôi mới hiểu: áp lực lớn nhất không phải thiếu tiền, mà là sợ thua kém", chị thẳng thắn.
Mâm cỗ - hay cuộc đua ngầm?
Tết vốn là dịp sum họp. Nhưng nhiều gia đình lại vô tình biến nó thành một cuộc đua ngầm:
- Đua mâm cỗ đẹp
- Đua quà biếu đắt
- Đua phong bao lì xì dày
- Đua xem ai "ăn Tết lớn" hơn
Trong khi thu nhập của mỗi gia đình hoàn toàn khác nhau.
Theo khảo sát nội bộ trong một nhóm phụ nữ 30–45 tuổi trên mạng xã hội, mức chi Tết dao động từ 15–60 triệu đồng tùy thu nhập. Tuy nhiên, gần 40% thừa nhận họ từng chi vượt ngân sách chỉ vì "không muốn bị đánh giá".
Đó chính là điểm mấu chốt: chi tiêu vì cảm xúc so sánh thường không có giới hạn.
Một bảng chi tiêu cho thấy sự thật
Dưới đây là bảng chi tiêu Tết năm ngoái của gia đình chị Hạnh (thu nhập hai vợ chồng khoảng 32 triệu/tháng):
| Khoản chi | Dự trù (VNĐ) | Thực tế (VNĐ) | Chênh lệch (VNĐ) |
|---|---|---|---|
| Thực phẩm, mâm cỗ | 8.000.000 | 15.500.000 | +7.500.000 |
| Quà biếu nội – ngoại | 6.000.000 | 8.000.000 | +2.000.000 |
| Bánh kẹo, nước ngọt | 3.000.000 | 4.200.000 | +1.200.000 |
| Lì xì | 5.000.000 | 6.000.000 | +1.000.000 |
| Mua sắm phát sinh | 2.000.000 | 5.800.000 | +3.800.000 |
| TỔNG | 24.000.000 | 39.500.000 | +15.500.000 |
Chênh lệch gần 15,5 triệu đồng – tương đương nửa tháng thu nhập của gia đình. Và phần tăng mạnh nhất chính là… mâm cỗ và mua sắm phát sinh.
Vì sao chúng ta dễ áp lực?
Các chuyên gia tài chính cá nhân cho rằng dịp Tết kích hoạt mạnh tâm lý so sánh xã hội. Khi mọi gia đình cùng trưng bày, cùng khoe thành quả, con người dễ bị cuốn vào cảm giác "phải bằng hoặc hơn".
Trong khi đó, ngân sách Tết thường được lập khá mơ hồ. Ít ai thực sự đặt một con số trần rõ ràng và cam kết không vượt.
Thêm vào đó, cụm từ "một năm có một lần" vô tình trở thành lý do hợp lý hóa mọi khoản chi.
Nhưng thực tế, Tết không kéo dài một ngày. Hậu quả tài chính thì kéo dài vài tháng.
Tết đủ đầy không nằm ở số món ăn
Sau cú "vượt trần" năm ngoái, năm nay chị Hạnh đặt một nguyên tắc đơn giản:
- Không so mâm cỗ. Không mở mạng xã hội trước khi đi chợ. Và không thêm món nếu ngân sách đã đủ.
Gia đình chị giảm số món từ 12 xuống còn 8. Ưu tiên món truyền thống, nấu vừa đủ, không dư thừa. Ngân sách thực phẩm năm nay chỉ 9 triệu đồng.
"Điều thú vị là cả nhà vẫn vui như mọi năm. Không ai than thiếu món nào. Chỉ có tôi nhẹ đầu hơn hẳn", chị chia sẻ.
3 cách để không biến Tết thành cuộc thi tài chính
1. Đặt trần ngân sách trước khi đi mua
Viết ra con số cụ thể. Không ước lượng bằng cảm giác. Khi có trần rõ ràng, quyết định sẽ bớt cảm tính.
2. So sánh với chính mình năm trước, không phải với hàng xóm
Hỏi: Năm ngoái mình chi bao nhiêu? Có vượt không? Có hối tiếc không? Câu trả lời này quan trọng hơn mâm cỗ nhà bên.
3. Tập trung vào trải nghiệm thay vì hình thức
Một bữa cơm ấm áp, câu chuyện gia đình, tiếng cười đầu năm – những điều đó không phụ thuộc vào số tiền trên bàn ăn.
Khi Tết trở về đúng ý nghĩa
Tết không phải cuộc thi tài chính. Nó cũng không phải thước đo thành công của một gia đình.
Một mâm cỗ giản dị nhưng không nợ nần có thể mang lại cảm giác an tâm suốt cả năm. Ngược lại, một bàn ăn hoành tráng nhưng khiến ví tiền cạn kiệt lại là áp lực âm thầm.
Cuối cùng, điều đáng so không phải là số món trên bàn – mà là sự bình yên trong lòng.
Nếu năm nay bạn thấy mình bắt đầu dao động vì nhìn mâm cỗ nhà người khác, hãy nhớ: Tết chỉ kéo dài vài ngày. Kế hoạch tài chính thì kéo dài cả năm.
Và một cái Tết nhẹ ví không bao giờ đáng bằng một cái Tết nhẹ lòng.