Để hiểu đúng về bản chất của giao dịch này, chúng ta cần phân tích dưới góc nhìn kinh tế và quy định của Nghị định 24/2012/NĐ-CP về quản lý thị trường vàng.
Bản chất của giao dịch "Chốt giá - Giữ chỗ"
Thực tế, việc trả 100% tiền trước khi nhận hàng không phải là hành vi "chiếm dụng vốn" mà là một hình thức chốt giá vàng để bảo vệ lợi ích cho người mua.
Trong một thị trường mà giá vàng có thể nhảy vọt vài triệu đồng chỉ sau một đêm, việc thanh toán toàn bộ giá trị đơn hàng giúp khách hàng "khóa" được mức giá tốt ngay tại thời điểm giao dịch. Dù đến ngày hẹn lấy vàng vật lý, giá thị trường có tăng thêm bao nhiêu đi chăng nữa, khách hàng cũng không phải bù thêm bất cứ một đồng chi phí nào. Đây là cách tối ưu để người dân bảo toàn giá trị đồng vốn của mình trước áp lực tăng giá phi mã.
Góc nhìn tài chính: Thực tế, việc trả trước 100% tiền là một giao dịch dân sự hợp pháp và mang lại lợi ích lớn cho người mua trong thị trường giá lên (uptrend). Ví dụ: Bạn mua vàng ngày 10/1 giá 75 triệu/lượng và trả đủ tiền. Đến ngày 17/1 (ngày nhận vàng), giá thị trường lên 80 triệu/lượng. Bạn vẫn nhận đủ số vàng đã mua mà không phải đóng thêm xu nào. Tức là bạn đã lãi ngay 5 triệu đồng nhờ việc xuống tiền sớm. Nếu bạn không trả trước, đến ngày 17/1 bạn mới mua, bạn buộc phải chi 80 triệu để sở hữu lượng vàng tương đương.
Ai thực sự là người chịu rủi ro?
Nhiều người lầm tưởng doanh nghiệp "cầm đằng chuôi" khi thu tiền trước. Tuy nhiên, dưới góc độ vận hành, rủi ro thực tế lại thuộc về phía doanh nghiệp.
Khi một thương hiệu chấp nhận thu tiền và chốt giá vàng với khách, họ ngay lập tức phải đối mặt với áp lực cân đối nguồn hàng. Nếu giá nhập vào tại thời điểm giao hàng cao hơn mức giá đã chốt với khách trước đó, doanh nghiệp phải tự chịu khoản lỗ chênh lệch này. Việc thu tiền trước thực chất là một cam kết bảo vệ giá: Doanh nghiệp dùng số tiền đó để lập tức "khóa" nguồn hàng tương ứng, đảm bảo có đủ vàng vật lý để trả cho khách đúng hẹn. Nếu không chốt tiền ngay, chính khách hàng sẽ là người đối mặt với rủi ro phải mua vàng với giá đắt hơn rất nhiều vào những ngày sau đó.
Hiện tượng đặt cọc chờ hàng xuất phát từ thực tế khách quan: Sự khan hiếm.
Bên cạnh việc khan hiếm nguyên liệu do chính sách quản lý hạn ngạch nhập khẩu khiến lượng vàng nguyên liệu trên thị trường có hạn cùng phải nhắc đến các yêu cầu kỹ thuật của các thương hiệu lớn không bán vàng trôi nổi. Sản phẩm phải qua quy trình chế tác công nghệ cao, kiểm định tuổi vàng nghiêm ngặt. Vì hai lý do này, việc "tiền trao cháo múc ngay" trở nên bất khả thi trong các đợt cao điểm, buộc hai bên phải ký hợp đồng "Mua bán tài sản hình thành trong tương lai".
Việc thanh toán trước để nhận vàng sau tại các thương hiệu uy tín vẫn được coi là giao dịch mua bán vàng vật lý theo phương thức giao sau.
Tại các đơn vị kinh doanh chuẩn mực, mọi khoản thu đều được ghi nhận bằng hợp đồng mua bán có giá trị pháp lý. Đây là bằng chứng xác lập quyền sở hữu tài sản của khách hàng. Doanh nghiệp hoạt động dựa trên tinh thần thượng tôn pháp luật sẽ không bao giờ sử dụng số tiền này cho các mục đích rủi ro khác, bởi ưu tiên số một của họ là duy trì năng lực trả hàng để bảo vệ uy tín thương hiệu.
Lời khuyên cho người tiêu dùng
Hình thức "thanh toán trước - nhận hàng sau" là giải pháp tài chính an toàn và thông minh trong thời kỳ bão giá, nhưng nó chỉ thực sự an toàn khi bạn chọn đúng nơi để "gửi vàng".
Để tránh rủi ro bị chiếm dụng vốn hoặc chậm trễ giao hàng, người dân cần lưu ý:
Chỉ thực hiện giao dịch tại các thương hiệu lớn, có giấy phép kinh doanh vàng theo quy định của pháp luật.
Ưu tiên các đơn vị có hệ thống cửa hàng, trụ sở rõ ràng và tiềm lực tài chính mạnh.
Giữ kỹ hóa đơn và các chứng từ liên quan để đảm bảo quyền lợi khi nhận vàng.
Việc tuân thủ quy trình nhận vàng vật lý và giao dịch tại các cơ sở chính thống là cách tốt nhất để đảm bảo dòng tiền của bạn luôn là dòng tiền sạch và an toàn.