“Phụ nữ nào chẳng phải trải qua giai đoạn này.”
“Đã làm mẹ thì phải mạnh mẽ lên, vì con cũng phải vui vẻ chứ.”
“Chỉ là em quá nhạy cảm thôi, nghĩ thoáng ra là được.”
Đó là những câu nói mà rất nhiều bà mẹ đang trải qua trầm cảm sau sinh nghe thấy nhiều nhất – và cũng đau đớn nhất.
Dường như xã hội mặc định rằng:
Chỉ cần trở thành mẹ, người phụ nữ sẽ tự nhiên tràn đầy niềm vui và năng lượng;
Và mọi sự sụp đổ cảm xúc đều bị quy kết thành yếu đuối hay thất bại cá nhân.
Hôm nay, chúng ta cần phải đính chính một hiểu lầm rất lớn:
Trầm cảm sau sinh không phải là khiếm khuyết tính cách, không phải ý chí yếu kém, càng không phải “làm trò”.
Đây là một căn bệnh có thật, phổ biến và có cơ sở sinh lý rõ ràng.
Theo thống kê, cứ 5–8 bà mẹ mới sinh thì có 1 người trải qua trầm cảm sau sinh.
Phớt lờ nó, đồng nghĩa với việc phớt lờ nỗi đau thật sự mà một người mẹ đang gánh chịu.
Đây không phải là vấn đề cảm xúc mà là tín hiệu cảnh báo sinh lý
Trầm cảm sau sinh là kết quả của sự tác động đồng thời từ yếu tố sinh lý, tâm lý và xã hội, hoàn toàn không đơn giản là “tâm trạng không tốt”.
Về mặt sinh lý
1. Hormone tụt dốc đột ngột:
Sau sinh, estrogen và progesterone giảm mạnh về mức trước khi mang thai chỉ trong vòng 48 giờ. Sự biến động dữ dội này ảnh hưởng trực tiếp đến các chất dẫn truyền thần kinh điều hòa cảm xúc như serotonin, dopamine.
2. Thiếu ngủ nghiêm trọng:
Giấc ngủ bị chia nhỏ, không thể dự đoán chẳng khác nào một hình thức tra tấn kéo dài, gây tổn hại nghiêm trọng đến chức năng thùy trán – vùng não chịu trách nhiệm kiểm soát cảm xúc và ra quyết định.
3. Đau đớn và sang chấn cơ thể:
Dù sinh thường hay sinh mổ, cơ thể người mẹ đều trải qua một biến cố lớn. Đau đớn, khó chịu và suy nhược trong thời gian hồi phục là nguồn gây stress kéo dài.
Về mặt tâm lý – xã hội
1. Chuyển đổi vai trò đột ngột:
Chỉ sau một đêm, “tôi” biến thành “mẹ của ai đó”. Giá trị bản thân bị thu hẹp, thời gian và không gian cá nhân gần như biến mất.
2. Cú va chạm với thực tế nuôi con:
Hình dung về tình mẫu tử êm đềm thường trái ngược hoàn toàn với tiếng khóc không dứt của trẻ, khó khăn khi cho bú và cảm giác bất lực của chính bản thân.
3. Thiếu hỗ trợ và áp lực từ các mối quan hệ:
Sự không thấu hiểu từ bạn đời, quan niệm nuôi con lỗi thời của người lớn tuổi, sự cô lập xã hội… đều có thể trở thành “giọt nước tràn ly”.
Vì vậy, khi một người mẹ mắc trầm cảm sau sinh, đó không phải là than vãn vô cớ.
Yêu cầu họ “nghĩ thoáng ra” chẳng khác nào bảo một người sốt 40 độ rằng: “Đừng sốt nữa”.
5 dấu hiệu trầm cảm sau sinh rất dễ bị bỏ qua
Nhiều người cho rằng trầm cảm sau sinh chỉ là khóc lóc suốt ngày.
Thực tế, biểu hiện của nó phức tạp hơn rất nhiều, đặc biệt là những dấu hiệu không điển hình sau:
1. Mất cảm giác vui vẻ và kết nối (cảm xúc tê liệt)
Không cảm nhận được tình yêu với con như mong đợi, thậm chí cảm thấy xa lạ hoặc chán ghét. Mất hứng thú với những điều từng yêu thích, kể cả sự thân mật với bạn đời. Cảm giác như đang đứng ngoài quan sát cuộc sống của chính mình.
2. Lo âu và hoảng sợ kéo dài
Liên tục tưởng tượng những kịch bản nguy hiểm về sức khỏe, sự an toàn của con. Nỗi sợ mình không phải là một người mẹ đủ tốt, cảm giác “mạo danh”. Xuất hiện cơn hoảng loạn: tim đập nhanh, toát mồ hôi, nghẹt thở.
3. Cáu giận và dễ kích động
Dễ nổi nóng vì những chuyện rất nhỏ, bực bội với chồng, người thân, thậm chí cả em bé. Cảm xúc này xung đột dữ dội với hình ảnh “người mẹ hiền dịu”, gây xấu hổ và tội lỗi nặng nề.
4. Suy giảm chức năng tư duy
“Sương mù não”: hay quên, khó tập trung, những quyết định đơn giản cũng trở nên khó khăn. Xuất hiện ý nghĩ làm tổn hại bản thân hoặc con (cần can thiệp chuyên môn ngay lập tức), kèm theo sợ hãi và tội lỗi.
5. Biểu hiện cơ thể hóa
Mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân, nghỉ ngơi cũng không cải thiện. Đau đầu, đau dạ dày, đau cơ… hàng loạt triệu chứng cơ thể.
Vì sao trầm cảm sau sinh bắt buộc phải được nhìn nhận nghiêm túc?
Bởi ảnh hưởng của nó không chỉ dừng lại ở người mẹ.
Đối với người mẹ:
Nếu không được điều trị, trầm cảm sau sinh có thể kéo dài từ vài tuần đến nhiều năm, ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe tinh thần, nhận thức bản thân và chất lượng cuộc sống. Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến tử vong ở phụ nữ mang thai và sau sinh.
Đối với trẻ:
Trạng thái trầm cảm của mẹ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tương tác mẹ – con, có thể tác động tiêu cực lâu dài đến cảm xúc, nhận thức và sức khỏe tâm lý của trẻ.
Đối với gia đình:
Trầm cảm sau sinh bào mòn mối quan hệ vợ chồng, làm gia tăng căng thẳng và suy giảm chức năng gia đình.
Vì vậy, đối diện và can thiệp trầm cảm sau sinh chính là bảo vệ người mẹ, đứa trẻ và cả gia đình.
Đối phó thế nào?
1. Với chính người mẹ
Nhận diện bản thân và gỡ bỏ cảm giác xấu hổ: Đây là bệnh, không phải lỗi của bạn. Hạ thấp kỳ vọng: Bạn không cần phải là “người mẹ hoàn hảo”. Nhờ giúp đỡ cụ thể: “Giữ con giúp tôi 2 tiếng để tôi ngủ” hiệu quả hơn “Tôi cần giúp đỡ”. Tranh thủ mọi khoảnh khắc nghỉ ngơi nhỏ nhất.
2. Với gia đình (đặc biệt là bạn đời)
Nhìn thấy và thừa nhận nỗi đau: “Em đã rất vất vả” quan trọng hơn mọi lời so sánh. Hỗ trợ thực tế: Chia sẻ việc chăm con, việc nhà, tạo thời gian nghỉ ngơi cho mẹ. Là cầu nối với bên ngoài: Hỗ trợ đặt lịch bác sĩ, tìm nhóm hỗ trợ.
3. Can thiệp chuyên môn – bước quan trọng nhất
Trầm cảm sau sinh có thể điều trị hiệu quả thông qua:
Trị liệu tâm lý (CBT, trị liệu liên cá nhân). Điều trị bằng thuốc theo chỉ định y khoa an toàn, kể cả trong thời kỳ cho con bú. Tham gia nhóm hỗ trợ để giảm cô lập và kỳ thị bệnh.
Nếu bạn hoặc người thân đang trải qua những đau khổ này, hãy nhớ:
Tìm kiếm sự giúp đỡ là mạnh mẽ, không phải yếu đuối.
Làm mẹ là một biến chuyển lớn của cuộc đời.
Bạn có quyền cảm thấy khó khăn – và càng có quyền được hỗ trợ chuyên nghiệp để vượt qua.
Nguồn: Sohu