Trong văn hóa tín ngưỡng dân gian Việt Nam, hình ảnh bàn thờ Thần Tài đặt sát đất, ở góc nhà hoặc gần cửa ra vào đã trở nên quen thuộc, đặc biệt tại các cửa hàng, công ty và gia đình kinh doanh. Nhiều người thắc mắc: vì sao bàn thờ vị thần cai quản tiền bạc, tài lộc lại không được đặt trang trọng trên cao như bàn thờ gia tiên, mà lại đặt dưới đất? Câu trả lời nằm ở quan niệm dân gian, yếu tố phong thủy và đặc trưng thờ cúng riêng của vị thần này.
1. Gắn liền với tích xưa trong dân gian
Theo truyền thuyết dân gian, Thần Tài từng rơi xuống trần gian, mất trí nhớ và lang thang khắp nơi. Trong thời gian đó, ông thường ngồi ở các quán ăn, cửa tiệm. Điều đặc biệt là nơi nào ông ghé đến đều trở nên đông khách, buôn bán phát đạt. Về sau, khi ông bay về trời đúng ngày mùng 10 tháng Giêng, người dân tin rằng đó là ngày vía Thần Tài và lập bàn thờ để tưởng nhớ.
Chính vì tích xưa gắn với hình ảnh vị thần ngồi dưới đất, trong các cửa hàng buôn bán, nên bàn thờ Thần Tài cũng được đặt ở vị trí thấp, gần mặt đất để tái hiện lại hình ảnh ấy.
2. Quan niệm phong thủy: đón tài lộc từ cửa vào
Khác với bàn thờ gia tiên thường đặt ở vị trí cao ráo, trang nghiêm trong nhà, bàn thờ Thần Tài lại có chức năng “đón lộc”. Theo phong thủy, tài khí thường đi từ ngoài vào theo lối cửa chính. Vì vậy, bàn thờ thường đặt ở góc nhà, sát đất và quay mặt ra cửa để thu hút tiền tài, may mắn.
Vị trí sát đất còn mang ý nghĩa tượng trưng cho việc giữ của cải, giúp tiền bạc “ở lại” trong nhà thay vì trôi đi. Người kinh doanh tin rằng đặt bàn thờ đúng vị trí sẽ giúp công việc làm ăn thuận lợi, khách khứa đông đúc.
3. Thần Tài thuộc tín ngưỡng dân gian, không giống thờ gia tiên
Trong hệ thống thờ cúng của người Việt, bàn thờ tổ tiên mang tính huyết thống, thể hiện đạo hiếu nên thường được đặt ở nơi cao nhất, trang trọng nhất trong nhà. Trong khi đó, Thần Tài là vị thần dân gian chuyên cai quản tiền bạc, của cải. Việc đặt bàn thờ sát đất không mang ý nghĩa thiếu tôn kính, mà thể hiện đúng đặc trưng tín ngưỡng của vị thần này.
Thông thường, bàn thờ Thần Tài còn thờ chung với Thổ Địa (Ông Địa) – vị thần cai quản đất đai. Mà đất đai lại gắn với mặt đất, nên vị trí thấp càng mang tính biểu tượng rõ ràng.
4. Thuận tiện cho việc chăm sóc và thờ cúng hàng ngày
Bàn thờ đặt sát đất giúp gia chủ dễ dàng thắp hương, thay nước, dâng lễ mỗi ngày, đặc biệt với những cửa hàng kinh doanh phải mở cửa sớm. Người buôn bán thường thắp nhang vào buổi sáng trước khi mở hàng và buổi tối khi đóng cửa. Vị trí thấp giúp việc này diễn ra nhanh chóng, thuận tiện mà vẫn giữ được sự trang nghiêm.
Tuy nhiên, dù đặt dưới đất, khu vực bàn thờ vẫn phải đảm bảo sạch sẽ, khô ráo, không bị ẩm thấp hay ô uế. Gia chủ thường kê bàn thờ trên bục riêng, có mái che nhỏ, phía sau có vách tựa vững chắc để tạo thế ổn định.