Chúng ta thường trầm trồ trước vẻ ngoài đáng yêu, chậm chạp và lúc nào cũng buồn ngủ của những chú gấu túi (koala) Úc. Hình ảnh gấu mẹ cõng gấu con trên lưng hay ôm ấp trong lòng luôn khiến trái tim người xem tan chảy. Thế nhưng, ít ai biết rằng để nuôi lớn đứa con bé bỏng giữa thiên nhiên khắc nghiệt, gấu túi mẹ phải thực hiện một "nghi thức" nuôi dưỡng vô cùng kỳ quặc, thậm chí là... hơi "mất vệ sinh" dưới góc nhìn của con người.
Đó là việc gấu mẹ ép con mình ăn chất thải của chính nó. Khoan vội bịt mũi hay nhăn mặt, bởi khi hiểu rõ ngọn ngành câu chuyện, bạn sẽ thấy đây không phải là chuyện "ở bẩn", mà là một tuyệt chiêu sinh tồn vĩ đại, một minh chứng hùng hồn cho việc: Để con được sống, người mẹ nào cũng sẵn sàng làm mọi thứ, kể cả những điều kỳ dị nhất.
Từ cú sốc "mất vệ sinh" đến sự thật ngỡ ngàng
Nếu có dịp quan sát kỹ đời sống của loài Gấu túi, hẳn nhiều người sẽ phải giật mình khi thấy cảnh tượng: Một chú koala con chui đầu ra khỏi túi, rúc vào phần hậu môn của mẹ và ăn ngấu nghiến thứ chất thải được thải ra từ đó. Với con người, hành động ăn chất thải (coprophagia) là điều cấm kỵ và gây cảm giác ghê sợ, bởi chất thải thường chứa vi khuẩn gây bệnh và những thứ cặn bã cơ thể muốn đào thải.
Thế nhưng, trong thế giới của loài koala, đây lại là ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết. Nếu không có những bữa ăn "kinh dị" này, chú gấu con đáng yêu kia sẽ vĩnh viễn không bao giờ trưởng thành được. Câu hỏi đặt ra là: Tại sao lại như vậy? Tại sao tạo hóa lại bắt một sinh vật đáng yêu phải trải qua một khởi đầu "khó nuốt" đến thế?
Bí mật nằm ở thực đơn "độc hại" trứ danh
Mấu chốt của vấn đề nằm ở món ăn khoái khẩu và duy nhất của loài gấu túi: Lá bạch đàn (khuynh diệp). Chúng ta đều biết bạch đàn là loài cây chứa nhiều tinh dầu và độc tố. Đối với hầu hết các loài động vật khác, lá bạch đàn là thuốc độc, ăn vào có thể mất mạng. Nhưng gấu túi thì khác, chúng tiến hóa để ăn loại lá này. Tuy nhiên, cái giá phải trả là lá bạch đàn cực kỳ dai, nhiều xơ và chứa độc tố tannin.
Để tiêu hóa được loại "thực phẩm chức năng" khó nhằn này, những chú koala trưởng thành sở hữu một hệ vi sinh vật đường ruột cực kỳ đặc biệt và mạnh mẽ. Hàng tỷ vi khuẩn trong ruột gấu mẹ hoạt động như một nhà máy xử lý rác thải, giúp phân giải chất xơ và trung hòa độc tố, biến lá độc thành dinh dưỡng. Nhưng vấn đề là: Gấu túi con khi mới sinh ra lại có đường ruột hoàn toàn vô trùng. Chúng giống như một tờ giấy trắng, chưa hề có những "chiến binh" vi khuẩn kia. Nếu gấu con cai sữa và ăn ngay lá bạch đàn, chúng sẽ bị ngộ độc và chết vì không thể tiêu hóa.
"Pap" - Không phải phân, đó là "món súp tình thương"
Vậy làm sao để gấu mẹ truyền lại "bí kíp võ công" (hệ vi sinh vật) cho con? Thiên nhiên không cho phép chúng đi mua men tiêu hóa ngoài hiệu thuốc, nên gấu mẹ phải tự chế tạo. Vào khoảng thời gian gấu con chuẩn bị cai sữa (thường là khoảng 6 tháng tuổi), cơ thể gấu mẹ sẽ sản sinh ra một loại chất đặc biệt gọi là "Pap".
Dù được thải ra từ cùng một đường với chất thải thông thường, nhưng "Pap" thực chất không phải là phân. Nó là một dạng chất lỏng sền sệt, hơi giống súp, chứa hàm lượng dinh dưỡng cao và quan trọng nhất là chứa đầy ắp các vi khuẩn có lợi từ ruột (manh tràng) của mẹ. Hãy tưởng tượng, "Pap" giống như một liều vắc-xin sống, hay một hũ sữa chua men sống khổng lồ mà gấu mẹ chắt chiu dành riêng cho con.
Gấu con sẽ ăn loại "súp" này ròng rã trong khoảng 1-2 tháng. Nhờ đó, hệ vi sinh vật từ mẹ được cấy ghép sang con, dần dần xây dựng nên một hàng rào bảo vệ vững chắc trong bụng chú gấu nhỏ. Chỉ khi quá trình "cấy ghép" này hoàn tất, gấu con mới có thể tự tin nhai những chiếc lá bạch đàn đầu tiên mà không sợ bị độc tố quật ngã.
Bài học về sự thích nghi và tình mẫu tử
Khi nhìn nhận dưới lăng kính khoa học, hành động tưởng chừng "gây sốc" này bỗng trở nên đầy tính nhân văn và trí tuệ. Nó cho thấy sự kỳ diệu của quá trình tiến hóa. Để tồn tại trong một môi trường mà thức ăn khan hiếm và độc hại, loài gấu túi đã tìm ra một cách thức chuyển giao sự sống độc đáo không loài nào sánh kịp.
Hơn cả một cơ chế sinh học, đó còn là câu chuyện về sự kết nối. Người mẹ gấu túi không chỉ cho con dòng sữa ngọt ngào, mà còn chia sẻ cả một phần cơ thể, cả hệ thống miễn dịch và khả năng sinh tồn của chính mình cho con. Trong thế giới tự nhiên, không có gì là "bẩn" hay "sạch" theo quy chuẩn đạo đức của con người, chỉ có sự phù hợp và nỗ lực duy trì nòi giống. Lần tới, nếu có ai đó kể cho bạn nghe về việc gấu túi ăn phân, đừng vội nhăn mặt. Hãy mỉm cười và kể lại cho họ nghe về "Pap" – món súp của tình yêu thương, chiếc chìa khóa vàng giúp những chú gấu bông của nước Úc sống sót và phát triển qua hàng triệu năm. Hóa ra, đằng sau mỗi hiện tượng kỳ lạ của thiên nhiên đều là một sự sắp đặt đầy dụng tâm và thiên tài như thế đấy.
(Nguồn: Times of India, Science Nature)