Trong các nhóm nuôi dạy con, có một câu hỏi nhận được rất nhiều quan tâm: Khi trẻ mắc lỗi, rốt cuộc có nên trừng phạt hay không?
Với tư cách là một người mẹ của hai đứa trẻ, kinh nghiệm của tôi là: nhất định phải có kỷ luật. Nếu trẻ làm sai mà không bị nhắc nhở hay xử lý, trẻ sẽ không nhận ra lỗi của mình, càng không thể sửa sai.
Nhắc đến “trừng phạt”, phản xạ đầu tiên của nhiều bậc cha mẹ là phạt đứng, phạt chép bài, tịch thu đồ chơi, thậm chí là quát mắng hay đánh đòn. Nhiều người tin rằng “không đánh thì không nên người”, chỉ khi trẻ đau, sợ thì mới nhớ được bài học.
Nhưng thực tế cho thấy, những hình phạt sai cách này hầu như không có tác dụng, thậm chí còn dễ khơi dậy tâm lý chống đối, làm tổn hại mối quan hệ vốn đã mong manh giữa cha mẹ và con cái.
Điều cha mẹ cần hiểu là: trừng phạt không sai, nhưng mục đích của trừng phạt phải rõ ràng. Trừng phạt không phải để khiến trẻ chịu khổ, mà là giúp trẻ hình thành ý thức về quy tắc, từ đó tránh lặp lại sai lầm.
Vì vậy, cha mẹ cần học cách kỷ luật hiệu quả: có sự ấm áp, có giới hạn và có tính dẫn dắt. Chỉ như vậy, trẻ mới thực sự học được cách sửa sai.
Trừng phạt KHÁC đánh mắng, đừng làm tổn thương tâm hồn trẻ
Nhiều cha mẹ quen đánh đồng trừng phạt với đánh mắng, cho rằng càng nghiêm khắc thì càng tốt.
Nhưng những hình phạt mang nặng cảm xúc này chỉ khiến trẻ chú ý đến việc “bố mẹ đang tức giận”, chứ không phải bản thân lỗi sai.
Nguy hiểm hơn, đánh mắng còn truyền cho trẻ thông điệp sai lầm rằng bạo lực có thể giải quyết vấn đề. Lâu dần, trẻ trở nên nhút nhát, sợ hãi, chỉ biết né tránh; học cách dùng nóng giận và bạo lực để đối phó với người khác.
Thực chất, trừng phạt đúng nghĩa là giáo dục bằng hậu quả, trên nền tảng của sự tôn trọng.
Khi kỷ luật con, cha mẹ cần ghi nhớ 3 nguyên tắc cốt lõi: kịp thời – phù hợp – vừa phải.
Kịp thời: Trẻ vừa phạm lỗi, cha mẹ cần chỉ ra ngay. Nếu để quá lâu rồi mới “đào lại”, trẻ sẽ không hiểu mình sai ở đâu, chỉ cảm thấy bố mẹ vô cớ nổi giận.
Phù hợp: Hình phạt phải liên quan trực tiếp đến lỗi sai. Trẻ chưa làm xong bài tập thì để trẻ hoàn thành bài, chứ không phải tịch thu toàn bộ đồ chơi.
Vừa phải: Mục đích là giáo dục chứ không phải trừng phạt cho hả giận. Hình phạt quá nặng cho lỗi nhỏ chỉ khiến trẻ phản kháng và buông xuôi.
Thực ra, kỷ luật không hề khó, chỉ cần cha mẹ nắm đúng hướng. Dưới đây là những cách trừng phạt tích cực, được nhiều phụ huynh đánh giá là hiệu quả hơn hẳn đánh mắng.
Ba hình thức trừng phạt tích cực, cha mẹ nên học hỏi
1. Trừng phạt bằng cách bù đắp
Cha mẹ thông minh sẽ giúp trẻ nhận ra lỗi sai và tự bù đắp hậu quả.
Ví dụ, nếu trẻ làm rách sách của bạn, hãy để trẻ tự xin lỗi và dùng tiền tiêu vặt của mình mua sách mới đền bạn. Trẻ sẽ hiểu rằng làm sai không phải là xong chuyện, mà phải chịu trách nhiệm.
2. Trừng phạt bằng cách tước quyền
Có thể tạm thời tước đi một số “đặc quyền” của trẻ để khắc sâu bài học, nhưng cần nói rõ lý do và thời hạn.
Ví dụ, bình thường trẻ được xem tivi 30 phút mỗi ngày, nếu phạm lỗi thì hôm sau không được xem hoặc bị rút ngắn thời gian. Lưu ý, chỉ tước đặc quyền, tuyệt đối không đụng đến nhu cầu cơ bản như ăn, ngủ.
3. Trừng phạt bằng lao động
Đây là cách “một mũi tên trúng hai đích”.
Nếu trẻ cố ý bày đồ chơi khắp nhà, cha mẹ đừng vội dọn giúp hay quát mắng, mà hãy để trẻ tự thu dọn. Trẻ vừa rèn kỹ năng, vừa hiểu rằng hành vi của mình phải trả giá bằng công sức, từ đó hình thành tinh thần trách nhiệm.
Lời kết
Suy cho cùng, trừng phạt chỉ là công cụ hỗ trợ trong giáo dục. Điều thực sự giúp trẻ sửa sai và hình thành thói quen tốt vẫn là sự kiên nhẫn, làm gương và đồng hành của cha mẹ.
Chỉ dựa vào trừng phạt để “lập uy” sẽ không giải quyết được vấn đề. Ngược lại, dùng tình yêu và sự tôn trọng để đặt ra quy tắc lại dễ đi vào lòng trẻ hơn. Khi cha mẹ nhìn nhận lỗi sai của con bằng sự thấu hiểu, việc dạy con cũng trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Nguồn: Sohu