Bản đồ dịch tễ và phòng chống virus Nipah

Bộ Y tế Việt Nam cũng như các nước nâng cao cảnh giác và triển khai nhiều biện pháp phòng ngừa virus Nipah, nhưng cũng khuyến cáo người dân không hoang mang, lo lắng thái quá.

Virus Nipah (NiV) thuộc họ Paramyxoviridae, gây viêm mạch máu hệ thống và viêm não cấp tính qua thụ thể ephrin-B2/B3. Chủng NiV-M (Malaysia) phá hủy tế bào thần kinh nhanh chóng, còn chủng NiV-B (Bangladesh) nhân lên mạnh, gây suy hô hấp cấp. Virus bài tiết từ dơi quạ, lây sang người trực tiếp qua thực phẩm nhiễm bẩn hoặc vật chủ trung gian như lợn, ngựa.

Vật chủ tự nhiên duy trì sự lưu hành của virus là loài dơi quạ (*Pteropus*). Virus được bài tiết ngắt quãng qua nước tiểu, nước bọt và phân khi dơi gặp các căng thẳng sinh lý hoặc thay đổi môi trường sống.

Mô Hình Lây Truyền	Đặc Điểm Chính	Khu Vực Điển Hình
Lây qua vật chủ trung gian (Lợn)	Dơi lây sang lợn qua thức ăn rơi vãi. Lợn hoạt động như "bộ khuếch đại" virus, lây sang người qua tiếp xúc gần.	Malaysia, Singapore.
Lây qua thực phẩm (Nhựa cây)	Dơi làm ô nhiễm nhựa cây chà là hoặc trái cây. Con người nhiễm bệnh do tiêu thụ sản phẩm sống.	Bangladesh, Ấn Độ.
Lây qua vật chủ trung gian khác	Ngựa được xác định là nguồn lây nhiễm tiềm năng trong một số trường hợp, hoặc tiêu thụ thịt ngựa nhiễm bệnh.	Philippines.

Ảnh được AI biên tập từ nguồn Bắc Ninh TV

Bản đồ phòng chống Nipah

Title

Status

Nipah được WHO xếp vào nhóm bệnh ưu tiên nghiên cứu do tiềm năng gây dịch và thiếu liệu pháp điều trị.

Tỷ lệ tử vong cao: Dao động từ 40% đến 75%, có thể lên tới 91% trong các đợt ghi nhận cục bộ.
Di chứng thần kinh: Khoảng 20% người sống sót chịu di chứng lâu dài như co giật và suy giảm nhận thức.
Viêm não tái phát: Virus có khả năng "ngủ đông" và gây viêm não tái phát nhiều năm sau nhiễm trùng cấp tính.

Khuyến cáo của Bộ Y tế và các chuyên gia Việt Nam

Theo Đời sống Pháp luật, ngày 28/01/2026, Bộ Y tế đã ban hành công văn khẩn yêu cầu các tỉnh thành tăng cường giám sát, phát hiện sớm trường hợp nghi ngờ tại cửa khẩu và cơ sở y tế, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán 2026.

Bộ khẳng định đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca nhiễm nhưng do Nipah thuộc Nhóm A với tỷ lệ tử vong lên đến 75%, các địa phương phải sẵn sàng phương án thu dung, cách ly và điều trị ngay từ ca bệnh đầu tiên.

Trả lời phỏng vấn, Bác sĩ Trương Hữu Khanh (Chuyên gia bệnh truyền nhiễm, BV Nhi Đồng 1) nhấn mạnh Nipah không lây lan qua đường hô hấp hay tiếp xúc thông thường như Covid-19, do đó nguy cơ tạo đại dịch xuyên quốc gia là rất thấp.

Ông nhận định đây là tác nhân gây viêm não đã biết từ lâu, lây chủ yếu từ động vật sang người qua thực phẩm nhiễm dịch tiết của dơi. Người dân chỉ cần tránh tiếp xúc với dơi và không ăn trái cây bị động vật cắn dở thì nguy cơ nhiễm bệnh gần như bằng không.

PGS Nguyễn Huy Nga (Nguyên Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế) cảnh báo tính chất nguy hiểm của Nipah nằm ở việc chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và vắc-xin phòng ngừa. Tuy nhiên, ông khuyên người dân không nên quá hoang mang vì mức độ lây lan không nhanh.

Cách phòng ngừa hiệu quả nhất tại Việt Nam hiện nay là tăng cường vệ sinh cá nhân, thực hiện "ăn chín uống sôi" và tuyệt đối không tiêu thụ động vật hoang dã hoặc trái cây mọc hoang tại vùng có quần thể dơi.

TS. Nguyễn Hồng Vũ (Tiến sĩ Sinh học phân tử, California, Hoa Kỳ) giải thích Nipah có tỷ lệ tử vong cao vì tấn công trực tiếp vào tế bào nội mô mạch máu và hệ thần kinh trung ương. Mặc dù vậy, hệ số lây nhiễm cơ bản (R₀) của Nipah hiện chỉ ở mức 0,3–0,5, thấp hơn rất nhiều so với các biến chủng của Corona.

Nguy cơ đại dịch chỉ xảy ra nếu virus xuất hiện đột biến di truyền giúp thích nghi tốt hơn với việc phát tán qua khí dung ở người.

Các đợt ghi nhận ca bệnh

Tiêu Chí	Malaysia (1998-1999)	Bangladesh (2001-Nay)	Ấn Độ (Kerala/WB)
Vật chủ trung gian	Lợn	Không (trực tiếp từ nhựa cây)	Không rõ ràng
Triệu chứng hô hấp	Ít gặp	Phổ biến (~70%)	Phổ biến
Tỷ lệ tử vong	~40%	~70-100%	~70-91%
Tình trạng 2026	Đã loại trừ	Lưu hành theo mùa	Phát hiện cục bộ (Tây Bengal)

Nội dung: Tổng hợp

Hiệu ứng: Trương Lương

Nguồn: Phụ Nữ Số