Cứ mỗi khi tờ lịch cuối cùng của năm chuẩn bị được xé xuống, khi những cơn gió hanh hao tràn về phố thị cũng là lúc người ta nhắc nhau câu cửa miệng: "Cẩn thận nhé, tháng củ mật đấy!". Đối với thế hệ Gen Z hay những người sống ở thành phố, cái tên "củ mật" nghe thật lạ tai, thậm chí có người còn lầm tưởng đây là một loại củ có vị ngọt dùng để hầm canh hay làm mứt Tết.
Thế nhưng, nếu lật lại ý nghĩa Hán Việt và nếp sống xưa, bạn sẽ thấy sự thâm thúy đến kinh ngạc của người xưa gửi gắm trong hai chữ này. Thực tế, "củ" có nghĩa là "cẩn thận", là xem xét và giữ gìn một cách nghiêm ngặt; còn "mật" lại mang nghĩa là kín đáo, không để hở ra, không để lộ liễu.
Ghép lại, "củ mật" chính là lời nhắc nhở: Hãy kiểm soát mọi việc thật kín kẽ, đừng để xảy ra sai sót hay sơ hở. Nó là một mệnh lệnh về sự tỉnh táo chứ không phải là một món ăn trên bàn tiệc. Người xưa dùng cách nói hình tượng hóa để biến một quy tắc sống thành một cái tên dễ nhớ, để dù là đứa trẻ lên mười hay người già tóc bạc đều biết rằng đây là thời điểm phải "thắt lưng buộc bụng", giữ gìn tài sản và tâm tính của mình trước những biến động cuối năm.
Tại sao tháng Chạp lại trở nên "nguy hiểm" và cần được canh phòng nghiêm ngặt đến thế?
Có bao giờ bạn thắc mắc tại sao không gọi tháng Giêng hay tháng Bảy là "tháng củ mật" mà nhất định phải là tháng Chạp? Câu trả lời nằm ở quy luật của xã hội và cả tâm lý con người. Tháng Chạp là thời điểm "nhạy cảm" nhất trong năm khi mọi hoạt động giao thương, tất toán nợ nần và sắm sửa diễn ra dồn dập.
Ngày xưa, đây là lúc lúa đã đầy kho, tiền đã đầy túi sau một năm lao động vất vả, cũng là lúc các đối tượng trộm cắp "hoạt động hết công suất" để kiếm cái Tết. "Đói năm không bằng đói mười ngày Tết", tâm lý túng quẫn khiến kẻ gian dễ làm liều, trong khi người dân lại dễ lơ là vì bận rộn tiệc tùng, dọn dẹp nhà cửa.
Bên cạnh đó, thời tiết tháng Chạp thường hanh khô, nhà cửa ngày xưa lại chủ yếu làm bằng gỗ, tre, nứa nên chỉ cần một mồi lửa nhỏ từ việc hóa vàng hay nấu bánh chưng đêm khuya cũng có thể dẫn đến hỏa hoạn đại họa. Do đó, lời nhắc "tháng củ mật" giống như một hồi chuông báo động được rung lên liên tục để mỗi gia đình tự rà soát lại chốt cửa, hũ gạo, túi tiền và cả ngọn lửa trong căn bếp của mình, đảm bảo một cái Tết trọn vẹn, không rơi vào cảnh "trắng tay" ngay phút chót.
Không chỉ là giữ của, "củ mật" còn là giữ mình giữa những thị phi, nóng nảy
Sâu xa hơn cả việc giữ gìn tài sản, "củ mật" còn là một bài học về tu tâm dưỡng tính trong những ngày áp Tết. Bạn có để ý rằng vào tháng Chạp, ai cũng dường như hối hả hơn, dễ cáu gắt và nóng nảy hơn không?
Áp lực về KPI công việc, áp lực tiền nong biếu xén hai bên nội ngoại, rồi cả những va chạm giao thông trên đường phố đông đúc khiến con người ta rất dễ "bùng nổ". Người già thường dặn, tháng này phải "củ mật" cả cái miệng, tức là giữ lời ăn tiếng nói, tránh cãi vã, tranh chấp để không rước họa vào thân hay làm sứt mẻ tình cảm xóm giềng, họ hàng.
Nếu chúng ta không kiểm soát được cảm xúc, một mâu thuẫn nhỏ cũng có thể xé ra to, dẫn đến kiện tụng hay xô xát, làm mất đi cái không khí an lành vốn có của ngày Tết. Vì vậy, sống chậm lại một chút, bao dung hơn một chút và cẩn trọng trong từng hành vi ứng xử chính là cách chúng ta thực hành "củ mật" một cách văn minh nhất trong thời đại ngày nay.
Dù xã hội hiện đại đã có camera an ninh, có khóa chống trộm thông minh nhưng ý nghĩa của "tháng củ mật" vẫn còn nguyên giá trị. Nó nhắc nhở chúng ta về sự tỉnh giác trước những cạm bẫy lừa đảo công nghệ vốn cực kỳ tinh vi vào dịp cuối năm, nhắc chúng ta kiểm tra nguồn điện, bếp gas trước khi về quê, và nhắc chúng ta đừng quá mải mê với những buổi tiệc tùng mà quên đi sức khỏe của bản thân.
Thay vì lo sợ tháng Chạp như một tháng đen đủi, hãy nhìn nhận nó như một cơ hội để rèn luyện tính kỷ luật và sự chu đáo. Khi chúng ta thực sự "củ mật" tức là làm gì cũng cẩn thận, nhìn trước ngó sau, sống kín kẽ và tử tế thì tự khắc những rủi ro sẽ bị đẩy lùi, nhường chỗ cho niềm vui đoàn viên tỏa sáng. Một năm cũ sắp qua, hãy để lời dạy của ông bà thấm vào nếp sống, để mỗi chúng ta đều có một mùa Tết thật ấm áp, an toàn và tràn đầy hy vọng.
Email: