Thế giới tự nhiên chưa bao giờ thôi làm chúng ta kinh ngạc. Nếu một ngày đẹp trời, bạn đang dạo bước trong những cánh rừng nhiệt đới Đông Nam Á và bất chợt thấy một vệt màu rực rỡ lướt qua đầu, đừng vội nghĩ đó là chim hay sóc bay. Rất có thể, bạn vừa chứng kiến màn trình diễn ngoạn mục của loài rắn Chrysopelea hay còn được gọi với cái tên mỹ miều: Rắn bay thiên đường.
Không sở hữu đôi cánh của loài chim, cũng chẳng có lớp màng da nối liền chân như loài sóc hay thằn lằn bay, loài vật này vẫn ngang nhiên thách thức trọng lực. Vậy làm thế nào một sinh vật với thân hình ống dài, trơn tuột lại có thể trở thành một chiếc "tàu lượn" sống động đến thế? Câu trả lời nằm ở một cơ chế sinh học kỳ diệu mà nghe qua cứ ngỡ là chuyện viễn tưởng.
Từ những "sợi dây" vắt vẻo đến vũ công trên bầu trời
Thông thường, khi nhắc đến rắn, các chị em thường hình dung ngay đến những sinh vật trườn bò ớn lạnh dưới mặt đất hoặc cuộn tròn trên cành cây. Thế nhưng, tạo hóa đã ưu ái ban tặng cho dòng họ rắn Chrysopelea (thường gặp nhất là rắn Cườm hoặc rắn bay thiên đường) một năng lực phi thường: Khả năng "nhảy dù" không cần dù. Chúng sinh sống chủ yếu ở các khu rừng rậm rạp từ Ấn Độ đến quần đảo Indonesia, và tất nhiên, cả Việt Nam cũng có những người họ hàng xa của loài này.
Thay vì mất công trườn xuống đất rồi lại leo lên cây khác để săn mồi hay trốn kẻ thù, chúng chọn cách nhanh hơn: Phóng mình vào không trung. Nhưng điều khiến giới khoa học đau đầu nghiên cứu suốt bao năm không phải là việc chúng nhảy, mà là cách chúng "lướt" đi. Chúng không rơi tự do như một hòn đá, mà lượn mềm mại, có kiểm soát, thậm chí có thể đổi hướng giữa trời và đáp đất nhẹ nhàng cách xa điểm xuất phát tới cả trăm mét.
Bí mật của cú "biến hình": Khi xương sườn trở thành cánh
Hãy tưởng tượng bạn đang rơi xuống và muốn mình bay lên, bạn sẽ làm gì? Loài rắn này có một tuyệt chiêu mà con người chúng ta có cố cả đời cũng không làm được. Ngay khoảnh khắc rời khỏi cành cây, cơ thể chúng trải qua một cuộc "phẫu thuật thẩm mỹ" tức thì. Con rắn sẽ co thắt cơ bụng cực mạnh, kéo toàn bộ nội tạng lên phía trên và mở rộng xương sườn ra hai bên hết cỡ.
Hành động này biến thân hình tròn trịa dạng ống của chúng trở nên dẹt phẳng, mặt bụng lõm vào trong tạo thành hình bán nguyệt. Nếu nhìn cắt ngang, cơ thể chúng lúc này giống hệt hình dáng của một chiếc đĩa bay (Frisbee) hoặc mặt cắt của cánh máy bay. Chính cấu trúc hình học đặc biệt này đã tạo ra lực nâng khí động học. Khi luồng không khí đi qua cơ thể đã bị làm dẹt, áp suất bên dưới lớn hơn áp suất bên trên, giúp nâng đỡ cơ thể con rắn, ngăn nó rơi thẳng xuống đất và cho phép nó lướt đi trong gió. Nói một cách dí dỏm, chúng đã biến chính cơ thể mình thành một cánh buồm đón gió, một sự thích nghi tuyệt vời đến mức hoàn hảo.
Vũ điệu uốn lượn: Không chỉ là bay, đó là nghệ thuật giữ thăng bằng
Nếu chỉ làm dẹt cơ thể thì chưa đủ, con rắn sẽ lật nhào ngay lập tức vì mất thăng bằng. Để giữ vững "tay lái" giữa không trung, loài rắn bay thực hiện một vũ điệu kỳ ảo mà các nhà khoa học gọi là "undulation" – sự uốn lượn. Camera tốc độ cao đã ghi lại được cảnh tượng này: giữa khoảng không mênh mông, con rắn liên tục uốn mình theo hình chữ S, quẫy đuôi nhịp nhàng hệt như cách chúng bơi trong nước.
Hóa ra, hành động uốn éo này không phải là vùng vẫy trong hoảng loạn. Các nghiên cứu từ Đại học Virginia Tech (Mỹ) chỉ ra rằng, việc uốn mình giúp chúng ổn định trọng tâm và điều chỉnh hướng bay. Đuôi của chúng hoạt động như bánh lái của con tàu, giúp chúng rẽ trái, rẽ phải hoặc hãm tốc độ khi chuẩn bị hạ cánh. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa việc biến hình cơ thể để tạo lực nâng và uốn lượn để giữ thăng bằng đã biến loài bò sát này thành những "tàu lượn" sống động, linh hoạt hơn bất kỳ thiết bị nhân tạo nào.
Câu chuyện về loài rắn bay không chỉ là một kiến thức sinh học thú vị để chúng ta kể cho nhau nghe bên tách trà, mà còn gợi mở nhiều suy ngẫm về sự kỳ diệu của sự sống. Mẹ Thiên Nhiên không bao giờ tạo ra sự bế tắc. Nếu không có cánh, loài rắn tự biến xương sườn thành cánh. Nếu không có chân, chúng dùng cơ bắp để bật nhảy. Sự sinh tồn buộc mọi loài vật phải tiến hóa, phải tìm ra phiên bản tốt nhất của chính mình để thích nghi với môi trường.
Và một chút an ủi cho những ai vẫn còn sợ hãi: Hầu hết các loài rắn bay này đều có nọc độc nhẹ, nhưng tin mừng là nọc của chúng chỉ đủ để gây tê liệt cho thằn lằn, ếch nhái – món ăn ưa thích của chúng chứ hoàn toàn vô hại hoặc chỉ gây sưng nhẹ với con người. Chúng khá nhút nhát và thường chọn cách "bay" đi trốn hơn là tấn công. Vì vậy, nếu có dịp nhìn thấy một "dải lụa" vắt ngang bầu trời rừng xanh, thay vì hét lên hoảng sợ, hãy thầm cảm ơn vì bạn đã được chiêm ngưỡng một trong những tuyệt tác thiết kế đỉnh cao nhất của tạo hóa. Cuộc sống muôn màu muôn vẻ, và đôi khi, những điều phi lý nhất lại trở thành sự thật hiển nhiên theo cách đẹp đẽ như thế đấy.
(Nguồn: Times of India, Etimes)
Email: