Có một sự thật mà các nhà tâm lý học luôn khẳng định: Cái nghèo không chỉ nằm ở số dư tài khoản, nó nằm ở tư duy. Nghiên cứu từ Social Indicators Research chỉ ra rằng việc lớn lên trong thiếu thốn sẽ hình thành một "bản năng sinh tồn" cực kỳ mạnh mẽ. Bản năng này giống như một hệ điều hành cũ, dù bạn đã nâng cấp "phần cứng" lên biệt thự, xe sang, thì nó vẫn âm thầm chạy ngầm bên dưới.
Bạn có bao giờ thắc mắc tại sao một nữ đại gia sẵn sàng chi hàng trăm triệu cho một chiếc túi Hermes nhưng lại tỉ mẩn vuốt phẳng từng chiếc túi nilon cũ để nhét vào hộc tủ? Hay tại sao một CEO thành đạt vẫn cảm thấy bất an nếu tủ lạnh không đầy ắp đồ dự trữ? Đó không phải là keo kiệt, đó là "dấu vết" của một thời khốn khó.
1. "Ngăn kéo khẩn cấp" đầy ắp nhu yếu phẩm
Trong nhà của một người giàu từng nghèo, bạn sẽ dễ dàng tìm thấy một ngăn kéo chứa đầy nến, pin, đèn pin, bông băng y tế và cả những gói mỳ tôm hay lương khô. Dù họ sống ở trung tâm thành phố chẳng bao giờ mất điện, nhưng nỗi lo sợ "mọi thứ có thể biến mất trong tích tắc" vẫn thường trực. Họ cần một "pháo đài nhỏ" để cảm thấy an tâm rằng nếu có biến cố, họ vẫn sẽ ổn.
2. Chiếc tủ đông "không còn chỗ thở"
Người giàu thực thụ thường chuộng thực phẩm tươi sống theo ngày. Nhưng những người đi lên từ gian khó lại có tình yêu đặc biệt với tủ đông. Thói quen mua đồ giảm giá với số lượng lớn, tích trữ thịt cá, rau củ đông lạnh từ những đợt siêu thị khuyến mãi là cách họ tự trấn an mình trước nỗi lo khan hiếm thực phẩm – nỗi ám ảnh từ những ngày chỉ có cơm trắng với muối vừng.
3. "Bộ sưu tập" túi nilon và túi giấy khổng lồ
Dù bây giờ đã dùng túi môi trường cao cấp, họ vẫn không thể ngăn mình giữ lại những chiếc túi nilon từ chợ hay túi giấy mua sắm. "Để dành sau này có lúc cần" là câu cửa miệng. Sự tiết kiệm này gắn liền với tư duy bảo tồn tài nguyên, bởi họ hiểu rõ giá trị của những thứ nhỏ nhặt nhất khi trong tay chẳng có gì.
4. Thời trang "nửa nạc nửa mỡ": Đồ hiệu xen lẫn đồ chợ
Bạn sẽ thấy họ diện một chiếc đồng hồ Rolex trị giá cả tỷ đồng, nhưng bên trong lại là một chiếc áo phông không thương hiệu mua ở siêu thị vì "nó bền và thấm hút mồ hôi". Họ ưu tiên tính thực dụng hơn là sự xa hoa thuần túy. Họ có thể vung tiền cho những thứ khẳng định vị thế, nhưng với đồ dùng hàng ngày, bản năng tiết kiệm vẫn nhắc nhở họ: "Đừng lãng phí vào những thứ không cần thiết".
5. Hệ thống an ninh "tận răng"
Nỗi lo sợ về sự mất mát khiến họ đầu tư rất mạnh tay vào camera, khóa vân tay và các lớp bảo vệ. Một nghiên cứu trên BJPsych Bulletin giải thích rằng những bất ổn tâm lý từ cái nghèo như lo âu thường kéo dài rất lâu sau khi thành công. Một hệ thống an ninh đắt đỏ không chỉ bảo vệ tài sản, mà thực chất là để mua lấy giấc ngủ ngon cho một tâm hồn từng chịu nhiều tổn thương.
6. Đồ ăn vặt có mặt ở mọi ngõ ngách
Người từng đói sẽ không bao giờ muốn thấy ai đó xung quanh mình phải chịu cảnh tương tự. Họ thường để sẵn bánh kẹo, các loại hạt ở phòng khách, phòng làm việc, thậm chí là phòng ngủ. Việc nhìn thấy đồ ăn luôn sẵn sàng là một liệu pháp tâm lý vỗ về "đứa trẻ bên trong" từng phải nhịn đói hoặc đi thèm thuồng miếng bánh của bạn bè năm xưa.
7. Những căn phòng chứa đầy đồ "bỏ thì thương, vương thì tội"
Họ rất khó khăn trong việc vứt bỏ đồ đạc. Từ chiếc máy tập thể dục bám bụi đến đống quần áo cũ không còn mặc vừa, họ đều giữ lại vì sợ rằng "lỡ một ngày mình lại cần đến nó mà không có tiền mua". Nỗi sợ lãng phí ăn sâu vào máu thịt khiến việc dọn dẹp nhà cửa theo phong cách tối giản trở thành một thử thách thực sự đối với họ.
8. Phòng ngủ cho khách cực kỳ chu đáo
Nhiều nghiên cứu cho thấy người từng nghèo thường có xu hướng hào phóng và hiếu khách hơn. Họ sẽ chuẩn bị một căn phòng cho khách không nhất thiết phải sang trọng như khách sạn 5 sao, nhưng chắc chắn sẽ ấm cúng, đủ đầy chăn ấm đệm êm. Họ muốn bất kỳ ai đến nhà cũng cảm thấy được chào đón và an toàn – điều mà có thể chính họ đã từng khát khao khi còn long đong.
9. Quần áo mới vẫn còn nguyên mác trong tủ
Nhiều người có thói quen giữ lại tag (nhãn giá) trên quần áo dù đã mua từ lâu. Đây là một sự phòng thủ tâm lý: "Nếu chẳng may túng quẫn, mình vẫn có thể đem trả lại hoặc bán đi". Sự cảnh giác cao độ về tài chính này là một thói quen khó bỏ, dù hiện tại họ có thể mua cả cửa hàng đó mà không cần nhìn giá.
10. "Cuộc chiến" với hóa đơn điện nước
Đừng ngạc nhiên nếu bạn thấy một vị đại gia đi khắp nhà để tắt từng chiếc bóng đèn không dùng đến hoặc càu nhàu vì điều hòa để quá thấp. Họ có thể chi tiền tỷ cho đầu tư, nhưng lại thấy xót xa trước vài số điện lãng phí. Sự tiết kiệm này đã trở thành bản năng, một sự tự kỷ luật giúp họ đi từ con số 0 đến thành công như ngày hôm nay.
11. Một khoản tiền mặt "bí mật" trong nhà
Dù thời đại của thanh toán điện tử và thẻ tín dụng lên ngôi, họ vẫn luôn giấu một khoản tiền mặt ở đâu đó trong nhà (dưới đệm, trong két sắt hoặc kẹp trong sách). Với họ, tiền mặt trong tay mới là sự bảo đảm thực tế nhất. Nó là cái phao cứu sinh tinh thần, giúp họ tin rằng dù thế giới ngoài kia có sụp đổ hay ngân hàng đóng cửa, họ vẫn có đường lui.
Sau tất cả, những thói quen này không phải là điều gì đáng xấu hổ. Ngược lại, chúng là minh chứng cho một hành trình vươn lên đầy nghị lực. Nếu bạn nhận ra mình hoặc người thân có những dấu hiệu này, hãy mỉm cười và trân trọng, bởi đó là cách mà quá khứ nhắc nhở chúng ta về giá trị của sự đủ đầy hiện tại.
Email: